Boek 2 Artikel 15 (2:15 BW)

Naast nietige besluiten kent dit boek vernietigbare besluiten. Zo'n besluit is geldig en blijft dat, totdat de rechtbank het op vordering van een belanghebbende vernietigt. Dit artikel noemt drie gronden, wijst aan wie kan procederen en bij welke rechtbank, stelt een vervaltermijn van een jaar en geeft voor één van de drie gronden een mogelijkheid om het gebrek te herstellen. Het is daarmee de standaardroute voor wie zich overvallen voelt door een besluit van het bestuur of van de algemene vergadering.

De drie gronden

De eerste grond is strijd met regels in wet of statuten die bepalen hoe een besluit tot stand komt. Het gaat dan om de weg naar het besluit, niet om de inhoud ervan: is de inhoud van een besluit in strijd met wet of statuten, dan is het nietig op grond van artikel 2:14 BW. Een stemming die niet verloopt zoals de statuten voorschrijven, is een voorbeeld van een gebrek in de totstandkoming. De tweede grond is strijd met de redelijkheid en billijkheid die artikel 2:8 BW aan de rechtspersoon en de bij haar betrokkenen onderling oplegt. De derde grond is strijd met een reglement, dus met interne regels die niet in de statuten staan. Voorschriften over een ontbrekende voorafgaande handeling van een ander, waarop artikel 2:14 BW in het tweede lid ziet, vallen uitdrukkelijk buiten de eerste grond: die leiden tot nietigheid, niet tot vernietigbaarheid.

Wie naar de rechter stapt

De vernietiging spreekt de rechtbank uit van de woonplaats van de rechtspersoon. Er zijn twee routes. De gewone route is een vordering tegen de rechtspersoon, ingesteld door iemand die een redelijk belang heeft bij naleving van de verplichting die is geschonden: een aandeelhouder, een lid, een bestuurder of een commissaris. Daarnaast kan de rechtspersoon zélf de vernietiging vorderen, op grond van een bestuursbesluit, tegen iemand die de voorzieningenrechter op haar verzoek aanwijst als tegenpartij; de kosten van dat geding komen dan voor rekening van de rechtspersoon.

Stelt een bestuurder de vordering op eigen naam in, dan ontstaat een lastige situatie: hij procedeert tegen de rechtspersoon die hij zelf mede bestuurt. Daarom verzoekt de rechtspersoon in dat geval de voorzieningenrechter iemand aan te wijzen die voor dat geding in de plaats van het bestuur treedt. Zo wordt voorkomen dat één persoon aan beide kanten van de zaak staat.

De termijn van een jaar

De bevoegdheid om vernietiging te vorderen vervalt een jaar na het einde van de dag waarop aan het besluit voldoende bekendheid is gegeven, of waarop de belanghebbende er kennis van heeft genomen of erover is ingelicht. Dit is een vervaltermijn: hij loopt door en kan niet worden gestuit door een brief of een klacht. Verstrijkt het jaar, dan staat het besluit definitief, hoe gebrekkig de totstandkoming ook was. Wie een gebrek ontdekt, moet dus tempo maken.

Herstel door bevestiging

Berust de vernietigbaarheid op een gebrek in de totstandkoming, dan kan het orgaan het besluit alsnog bevestigen. Voor dat bevestigingsbesluit gelden dezelfde vereisten als voor het oorspronkelijke besluit — dus deze keer wél met een correcte oproeping en agendering. Is er al een vordering tot vernietiging aanhangig, dan werkt de bevestiging niet zolang die procedure loopt. Wordt de vordering toegewezen, dan wordt het vernietigde besluit geacht opnieuw te zijn genomen met dat tweede besluit, tenzij de strekking daarvan op iets anders wijst.

Een vereniging neemt op een ledenvergadering een besluit over de verkoop van het clubhuis, terwijl de oproeping veel te laat is verstuurd en het onderwerp niet op de agenda stond. Een lid dat daardoor niet kon meepraten, kan binnen een jaar bij de rechtbank vernietiging vorderen. Het bestuur kan het risico ook zelf wegnemen door een nieuwe vergadering netjes bijeen te roepen en het besluit daar te bevestigen.

In de praktijk

Voor wie een besluit wil aanvechten: noteer meteen de datum waarop u ervan hoorde, en verzamel wat er over de oproeping en de agenda bekend is. Voor bestuurders: een procedurefout is bijna altijd goedkoper te herstellen met een nieuwe, correcte vergadering dan met een verweer bij de rechtbank. En bedenk dat vernietiging het besluit met terugwerkende kracht wegneemt, met alle gevolgen voor wat daarop is gebouwd.