- Een rechtspersoon en degenen die krachtens de wet en de statuten bij zijn organisatie zijn betrokken, moeten zich als zodanig jegens elkander gedragen naar hetgeen door redelijkheid en billijkheid wordt gevorderd.
- Een tussen hen krachtens wet, gewoonte, statuten, reglementen of besluit geldende regel is niet van toepassing voor zover dit in de gegeven omstandigheden naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zou zijn.
←
Terug 2:7 · Vernietiging van een rechtshandeling wegens doeloverschrijding
Verder 2:9 · De taak van de bestuurder tegenover de rechtspersoon
→
Boek 2 Artikel 8 (2:8 BW)
Redelijkheid en billijkheid tussen de rechtspersoon en de betrokkenen
Wettekst
Toelichting
Binnen een rechtspersoon staan mensen in een bijzondere verhouding tot elkaar: bestuurders, commissarissen, aandeelhouders en leden zijn samen bij dezelfde organisatie betrokken. Dit artikel legt hun op zich tegenover elkaar en tegenover de rechtspersoon te gedragen zoals redelijkheid en billijkheid vergen. Daarnaast kan het een op zichzelf geldende regel buiten toepassing laten wanneer toepassing in het concrete geval onaanvaardbaar zou zijn. Het is daarmee de open norm waarop veel geschillen binnen vennootschappen en verenigingen uiteindelijk worden beslecht.
Wie tot de kring behoort
De norm geldt tussen de rechtspersoon en iedereen die op grond van de wet of van de statuten bij haar organisatie hoort. Dat zijn in ieder geval de bestuurders, de commissarissen, de aandeelhouders, de leden en de organen als zodanig. Wie alleen als buitenstaander met de rechtspersoon te maken heeft — een leverancier, een bank, een gewone schuldeiser — valt er niet onder; voor hem gelden de gewone regels van het verbintenissenrecht. Het onderscheid is belangrijk, want binnen de kring gelden zwaardere eisen aan het onderlinge gedrag.
Wat de norm inhoudt
Redelijkheid en billijkheid vullen aan wat wet en statuten niet regelen. Zij kunnen meebrengen dat het bestuur een aandeelhouder of een lid informeert voordat over een ingrijpend voorstel wordt gestemd, dat een minderheid serieus wordt gehoord, dat een meerderheid haar stemrecht niet uitsluitend gebruikt om een medeaandeelhouder te schaden, en dat wie een belangenconflict heeft dat op tafel legt. Hoe zwaarder de gevolgen voor de ander, hoe meer zorgvuldigheid mag worden verlangd.
Een geldende regel die opzij gaat
Het tweede lid gaat verder. Een regel die tussen de betrokkenen geldt — uit de wet, uit gewoonte, uit de statuten, uit een reglement of uit een besluit — blijft buiten toepassing zodra het gevolg ervan in dit concrete geval naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is. Het woord onaanvaardbaar is met opzet zwaar gekozen. Het gaat niet om regels die ongelukkig uitpakken of die achteraf onhandig blijken, maar om uitkomsten die niet te verdedigen zijn. De rechter gaat hier terughoudend mee om.
Twee broers houden elk de helft van de aandelen in het familiebedrijf; de een bestuurt, de ander niet. De besturende broer roept de vergadering telkens op het laatste moment bijeen, stuurt geen stukken en laat vragen onbeantwoord. Formeel is aan de oproepingsregels voldaan. Toch kan dit handelen strijdig zijn met wat redelijkheid en billijkheid binnen de vennootschap vergen, en dat kan gevolgen hebben voor de houdbaarheid van de genomen besluiten.
Wat als het misgaat
Strijd met deze norm kan op verschillende manieren doorwerken. Een besluit dat ermee in strijd is, kan langs de weg van de regeling over vernietigbare besluiten worden aangetast. De norm kleurt ook de taak van de bestuurder in en kan een grondslag zijn voor een vordering tot schadevergoeding of tot nakoming van een verplichting die uit haar voortvloeit. In verhoudingen die vastlopen, is zij bovendien een van de maatstaven waarlangs wordt beoordeeld of er reden is om aan een juist beleid te twijfelen.
In de praktijk
Voor bestuurders betekent dit artikel: informeer op tijd, geef openheid over eigen belangen en behandel gelijke gevallen gelijk. Voor een minderheidsaandeelhouder of een lid dat klem komt te zitten, is het vaak het eerste aanknopingspunt, ook als wet en statuten letterlijk zijn gevolgd. En voor iedereen binnen de organisatie geldt dat het gelijk hebben op papier niet altijd genoeg is.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Zorgvuldigheid jegens minderheidsaandeelhouders
In een vennootschap waarin familieverhoudingen en een meerderheids- tegenover een minderheidsbelang een rol speelden, klaagden de minderheidsaandeelhouders over de wijze waarop zij werden behandeld. De Hoge Raad houdt vast aan het uitgangspunt dat de vennootschap zorgvuldigheid moet betrachten ten aanzien van de belangen van al haar aandeelhouders; hoe ver die zorgplicht reikt, hangt af van de omstandigheden van het geval, waaronder de verhouding tussen meerderheid en minderheid en de onderlinge familiebanden. Daarmee maakt het arrest duidelijk dat de redelijkheid en billijkheid van dit artikel ook binnen de vennootschap zelf een zelfstandige, toetsbare norm vormt en dat schending ervan kan uitmonden in het oordeel dat sprake is van wanbeleid.
-
Moet het bestuur de aandeelhouders om goedkeuring vragen?
In een enquêteprocedure rond de verkoop van een dochterbank had de ondernemingskamer de verdere uitvoering van die transactie opgeschort, omdat de algemene vergadering van aandeelhouders er niet vooraf in was gekend. De Hoge Raad vernietigde die beslissing. Het bestuur legt over zijn beleid weliswaar verantwoording af aan de aandeelhouders, maar is — behoudens een regeling in de wet of de statuten — niet verplicht hen vooraf bij zijn besluitvorming te betrekken; de eisen van redelijkheid en billijkheid van art. 2:8 BW scheppen zo'n goedkeuringsrecht niet, al omdat de rechtszekerheid die het handelsverkeer vergt zich daartegen verzet. De uitspraak begrenst daarmee wat aan ongeschreven bevoegdheden uit de onderlinge redelijkheid en billijkheid kan worden afgeleid.
-
Hoe ver reikt de uitkoopregeling?
Nadat op een beursvennootschap een openbaar bod was uitgebracht, werd het belang van de overgebleven minderheidsaandeelhouders door een juridische fusie teruggebracht tot onder de uitkoopgrens van 5%, zodat zij vervolgens met de uitkoopregeling konden worden uitgestoten. De Hoge Raad verwierp het cassatieberoep daartegen: de opvatting dat een meerderheidsaandeelhouder die minder dan 95% van het kapitaal houdt nooit langs zo'n constructie de uitkoopregeling toepasselijk mag maken, vindt geen steun in het recht, en of het gebruik ervan jegens de minderheidsaandeelhouders onrechtmatig is hangt af van de omstandigheden van het geval, waarbij meeweegt of zij onevenredig worden benadeeld. Wel kan een fusiebesluit dat enkel en alleen de strekking heeft de minderheidsaandeelhouders uit te stoten in strijd zijn met wat de redelijkheid en billijkheid van art. 2:8 BW van het bestuur van een beursvennootschap jegens haar aandeelhouders vorderen. Daarvan was hier geen sprake, omdat de fusie ook andere belangen diende en de uitkoopregeling zelf met waarborgen voor de minderheid is omgeven.
-
Terughoudende toetsing bij vernietiging
Aandeelhouders vorderden vernietiging van besluiten wegens strijd met de voorschriften over de totstandkoming van besluiten en wegens strijd met de redelijkheid en billijkheid. De Hoge Raad oordeelt dat bij de besluitvorming alle in aanmerking komende belangen zorgvuldig moeten worden afgewogen, maar dat de rechter terughoudendheid past bij de beoordeling of een orgaan die afweging naar redelijkheid en billijkheid heeft gemaakt. Het arrest bepaalt daarmee hoe intensief de rechter een besluit langs deze vernietigingsgrond mag narekenen.
-
Waarnaar moet het bestuur zich richten?
In een joint venture met gelijkwaardige aandeelhouders was in geschil waarnaar het bestuur zich bij zijn handelen had te richten. De Hoge Raad oordeelt dat bestuurders zich bij de vervulling van hun taak moeten richten naar het belang van de vennootschap en de daarmee verbonden onderneming, waarvan bij een joint venture ook het handhaven van evenwichtige verhoudingen tussen de gelijkwaardige partners deel kan uitmaken. Mede op grond van dit artikel moeten zij daarbij zorgvuldigheid betrachten ten aanzien van de belangen van allen die bij de vennootschap en haar onderneming zijn betrokken, en die belangen niet onnodig of onevenredig schaden. Die verplichting rust op iedere bestuurder, ongeacht door of op voordracht van wie hij is benoemd, en geldt ook wanneer de aandeelhouders nauw bij de vennootschap zijn betrokken of de statuten bepalen dat het bestuur zich naar de aanwijzingen van een ander orgaan moet gedragen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.