Artikel 4:97 Awb: Verzuim zonder ingebrekestelling

Betaalt iemand een geldschuld aan een bestuursorgaan niet binnen de termijn die daarvoor geldt, dan is hij vanaf dat moment in verzuim. De wet zegt dat in één zin en stelt verder geen enkele voorwaarde: het uitblijven van de betaling na afloop van de termijn is op zichzelf genoeg. Er hoeft geen herinnering, geen waarschuwing en geen aanmaning aan vooraf te gaan.

Die ene zin is het scharnierpunt van de regeling over geldschulden. Verstrijkt de termijn zonder dat het geld binnen is, dan verandert de positie van de schuldenaar: de wettelijke rente gaat lopen en het bestuursorgaan mag stappen zetten om het bedrag alsnog binnen te halen.

Verzuim treedt vanzelf in

Bij gewone contracten moet een schuldeiser zijn wederpartij meestal eerst schriftelijk in gebreke stellen voordat er sprake is van verzuim. Bij bestuursrechtelijke geldschulden is dat niet nodig: het verstrijken van de termijn is genoeg, ook als het bestuursorgaan zwijgt en ook als de schuldenaar de brief over het hoofd heeft gezien. Streng, maar wel voorspelbaar. Iedereen kan zelf uitrekenen vanaf welke dag hij te laat is, namelijk de dag na de laatste dag van de betalingstermijn.

Een goede reden om niet te betalen verandert daar niets aan. Vindt u het bedrag te hoog, maak dan bezwaar tegen de beschikking zelf; dat bezwaar schorst de werking van het besluit niet, want artikel 6:16 Awb laat de betalingsverplichting gewoon doorlopen. Kunt u het bedrag niet missen, vraag dan uitstel van betaling op grond van artikel 4:94 Awb, en doe dat vóórdat de termijn afloopt.

Welke termijn is bepalend?

• De beschikking zelf. Artikel 4:86 Awb verplicht het bestuursorgaan om in de betalingsbeschikking zowel het te betalen bedrag als de termijn waarbinnen betaald moet worden te vermelden. Die termijn is uw ijkpunt.
• De hoofdregel van zes weken. Noemt de beschikking geen later tijdstip, dan geldt artikel 4:87 Awb: betaling binnen zes weken nadat de beschikking op de voorgeschreven wijze is bekendgemaakt.
• Een bijzondere wet. Die kan een afwijkende termijn geven. Moet u betalen zonder beschikking, dan bepaalt het wettelijk voorschrift zelf de termijn; artikel 4:88 Awb schrijft dat voor.

Voor de vraag of u op tijd was telt niet uw betaalopdracht, maar het moment waarop de rekening van de schuldeiser wordt gecrediteerd; artikel 4:89 Awb zegt dat met zoveel woorden. Wie op de laatste dag overboekt, is vaak alsnog te laat.

Voorbeeld. Een gemeente legt een bestuurlijke boete van € 750 op en maakt de beschikking bekend op 3 maart. Er staat geen later tijdstip in, dus geldt de termijn van zes weken en moet het geld uiterlijk 14 april op de rekening van de gemeente staan. De ondernemer geeft op 14 april zijn betaalopdracht; het bedrag wordt op 16 april bijgeschreven. Hij is dan in verzuim, ook al gaat het maar om twee dagen en ook al deed de gemeente niets.

Wat het verzuim in gang zet

Het verzuim opent drie deuren tegelijk. Ten eerste de rente: artikel 4:98 Awb verbindt aan het verzuim de verschuldigdheid van wettelijke rente, en artikel 4:99 Awb schrijft voor dat het bestuursorgaan dat bedrag bij beschikking vaststelt. Ten tweede de invordering: pas na het verzuim kan worden aangemaand, waarvoor artikel 4:112 Awb de spelregels geeft. Ten derde de tijd: de verjaringstermijn van vijf jaren uit artikel 4:104 Awb gaat lopen zodra de betalingstermijn is verstreken.

In de praktijk

Voor de schuldenaar: noteer de uiterste betaaldag zodra de beschikking binnenkomt en houd een paar werkdagen speling aan. Betaal het onbetwiste deel gewoon, ook als u over de rest bezwaar maakt. Kunt u niet betalen, regel dan uitstel vóór het einde van de termijn in plaats van erna.

Voor het bestuursorgaan: noem in de beschikking één ondubbelzinnige uiterste betaaldatum. Een vage termijn maakt discutabel vanaf welke dag het verzuim intreedt en dus vanaf welke dag rente loopt. Leg de datum van bijschrijving vast; dat is het bewijs. Houd er ten slotte rekening mee dat artikel 4:103 Awb deze afdeling opzijzet als een bijzondere wet zelf een verzuimregeling geeft.