- Onder bestuurlijke boete wordt verstaan: de bestraffende sanctie, inhoudende een onvoorwaardelijke verplichting tot betaling van een geldsom.
- Deze titel is niet van toepassing op de intrekking of wijziging van een aanspraak op financiële middelen.
←
Terug 5:39 · Bezwaar tegen de last omvat de invordering
Verder 5:41 · Geen boete zonder verwijtbaarheid
→
Artikel 5:40 Awb: Wat is een bestuurlijke boete?
Wat is een bestuurlijke boete?
Wettekst
Toelichting
Dit artikel geeft de omschrijving van de bestuurlijke boete: een bestraffende sanctie die bestaat uit een onvoorwaardelijke verplichting om een geldsom te betalen. Het bestuursorgaan legt die boete zelf op, zonder tussenkomst van een rechter, en de betaling staat vast zodra het boetebesluit geldt.
Het artikel geeft zelf geen bevoegdheid om te beboeten. Een bestuursorgaan kan alleen een boete opleggen als die bevoegdheid bij of krachtens de wet is toegekend, bijvoorbeeld in een bijzondere wet op het gebied van arbeid, milieu of financiële markten (artikel 5:4 Awb). De Awb regelt daarna hoe die bevoegdheid moet worden gebruikt.
Die omschrijving is meer dan een woordenboekdefinitie. Zij bepaalt welke maatregelen onder titel 5.4 van de wet vallen, en dus wanneer alle waarborgen van die titel meelopen: de eis dat de overtreding verwijtbaar is, het verbod om twee keer voor hetzelfde te straffen, de bijzondere procedureregels en de rechtsbescherming die bij een straf hoort.
Straffen in plaats van herstellen
Het bestuursrecht kent twee soorten sancties. Een herstelsanctie is erop gericht een overtreding te beëindigen of de gevolgen ervan ongedaan te maken; een bestraffende sanctie is bedoeld om leed toe te voegen als reactie op wat er is gebeurd. Artikel 5:2 Awb maakt dat onderscheid. De bestuurlijke boete zit onmiskenbaar in de tweede categorie: het bedrag repareert niets, het is de prijs voor de overtreding.
Dat verschil heeft praktische gevolgen. Bij een last onder dwangsom kunt u betaling voorkomen door alsnog te doen wat er van u wordt gevraagd. Bij een boete kan dat niet: herstellen na het feit maakt de boete niet ongedaan, hoogstens kan het meewegen bij de hoogte ervan.
Onvoorwaardelijk en in geld
Twee elementen uit de omschrijving vallen op. De sanctie moet in geld luiden — een intrekking van een vergunning of een publicatie van de overtreding is dus geen bestuurlijke boete in de zin van deze titel, hoe straffend die maatregel ook voelt. En de verplichting moet onvoorwaardelijk zijn: er hangt geen voorwaarde aan waaronder u alsnog van betaling af kunt komen. Daarin verschilt de boete van de dwangsom uit de last onder dwangsom van artikel 5:31d Awb, die pas verschuldigd wordt als de last niet op tijd wordt uitgevoerd.
Uitzondering: intrekken van een aanspraak op geld
Het tweede lid haalt één categorie uitdrukkelijk uit de titel: het intrekken of wijzigen van een aanspraak op financiële middelen. Denk aan het verlagen of stopzetten van een subsidie of een uitkering. Zulke besluiten kunnen financieel hard aankomen, en soms voelen ze als een straf of zijn ze ook zo bedoeld. Toch gelden de regels van titel 5.4 er niet. De wet trekt hier een vaste grens, zodat bestuur en betrokkene vooraf weten welk regime van toepassing is.
Een voorbeeld. Een bedrijf ontvangt subsidie voor een innovatieproject en houdt zich niet aan de voorwaarden. Het bestuursorgaan verlaagt de subsidie en vordert een deel terug: dat is geen bestuurlijke boete, ook al is het bedrag fors. Legt hetzelfde bestuursorgaan daarnaast een geldboete op omdat het bedrijf bij de aanvraag onjuiste gegevens verstrekte, dan is dat wél een bestuurlijke boete — met alle waarborgen van deze titel.
In de praktijk
- Voor de burger of ondernemer: kijk in het besluit hoe de betalingsverplichting is genoemd en op welke wettelijke bepaling zij steunt. Staat er dat u een boete krijgt, dan kunt u zich beroepen op de bepalingen van deze titel, waaronder de eis van verwijtbaarheid.
- Ook als het woord boete er niet staat: beoordeel of de maatregel bestraffend bedoeld is. Een geldbedrag dat u moet betalen als reactie op een overtreding en dat u niet meer kunt afwenden, heeft de kenmerken van een boete.
- Voor het bestuursorgaan: maak in het besluit duidelijk of u herstelt of straft. Die keuze bepaalt de procedure, de motiveringseisen en de vraag welke waarborgen u moet naleven.
- Let op de samenloop: een boete sluit een herstelsanctie voor dezelfde overtreding niet uit. De boete straft het verleden, de last onder dwangsom richt zich op de toekomst.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Mag een boete worden gematigd tot nul euro?
Het College van Beroep voor het bedrijfsleven oordeelt dat het bestuursorgaan een boete niet mag verlagen tot nul euro. Afstemmen van de boete op de ernst en het verwijt kan niet zo ver gaan dat er geen betalingsverplichting overblijft, want dan is er geen bestuurlijke boete meer. Wie vindt dat beboeten in een geval niet op zijn plaats is, moet van een boete afzien in plaats van het bedrag op nul te zetten.
-
Waarin verschilt de bestuurlijke boete van de strafrechtelijke geldboete?
De Centrale Raad van Beroep zet uiteen wat de bestuurlijke boete volgens de wet is: een verplichting om een geldsom te betalen die niet aan voorwaarden kan worden verbonden. Anders dan bij een geldboete van de strafrechter bestaat er geen vervangende hechtenis en kan de boete ook niet in termijnen worden opgelegd. De beboete wordt dus altijd getroffen door de last van een bedrag dat in één keer verschuldigd is, wat van belang is als hij weinig draagkracht heeft.
-
Mag een boete uitblijven als iemand niets kan betalen?
De Centrale Raad van Beroep oordeelt dat het in strijd zou zijn met de tekst en de bedoeling van de wet om helemaal geen boete op te leggen aan iemand die de boete niet kan betalen. Draagkracht is maar één van de factoren die meewegen bij het bepalen van een evenredig bedrag, naast de ernst van de overtreding en de verwijtbaarheid. Een boete van tien euro mocht in dit geval, omdat een nog lager bedrag het bestraffende karakter van de sanctie zou wegnemen.
-
Welke regels gelden voor het bewijs bij een bestuurlijke boete?
De Afdeling bestuursrechtspraak stelt voorop dat op een bestuurlijke boete in de zin van de Algemene wet bestuursrecht de regels van die wet van toepassing zijn en niet die van het Wetboek van Strafvordering. Daarom hoeft informatie die bewoners aan toezichthouders hebben verteld en die zij zelf van anderen hadden gehoord niet buiten beschouwing te blijven. De strafvorderlijke beperkingen voor zulke verklaringen gelden hier dus niet.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.