Artikel 8:57 Awb: Wanneer de zitting achterwege blijft

Dit artikel maakt het mogelijk dat de bestuursrechter een beroep afdoet zonder dat er een zitting plaatsvindt. Dat kan in twee situaties: als geen van de partijen van het recht om gehoord te worden gebruik wil maken, en als de zaak al eens op zitting is geweest en daarna een herstelronde bij het bestuursorgaan heeft doorlopen.

Het uitgangspunt blijft dat u uw zaak mondeling mag toelichten. Daarom mag de rechter de zitting via dit artikel niet zomaar schrappen omdat het dossier hem duidelijk lijkt: hij moet partijen eerst uitdrukkelijk op hun recht wijzen en hun een redelijke termijn geven om te laten weten of zij dat recht willen gebruiken. Alleen in kennelijke gevallen kan hij, vóór de uitnodiging voor de zitting, zonder die vraag uitspraak doen; dat is de vereenvoudigde behandeling van artikel 8:54 Awb, waartegen verzet openstaat.

Niemand wil gehoord worden

Het eerste lid stelt drie eisen tegelijk. Partijen moeten zijn gewezen op hun recht om ter zitting te worden gehoord, zij moeten een door de rechter gestelde redelijke termijn hebben gekregen om te reageren, en binnen die termijn moet niemand hebben verklaard van dat recht gebruik te willen maken. Meldt één partij zich, dan komt er gewoon een zitting, ook als alle anderen zwijgen. Let dus goed op wat zwijgen betekent: de brief van de rechtbank met de vraag of u gehoord wilt worden is geen vrijblijvende enquête. Reageert u niet, dan kan de rechter de zaak op de stukken afdoen.

Geen nadere zitting na de bestuurlijke lus

Het tweede lid ziet op zaken die al op zitting zijn behandeld en waarin de rechter daarna het bestuursorgaan de gelegenheid heeft gegeven een gebrek in het besluit te herstellen (artikel 8:51a Awb). Zo een herstelronde levert nieuwe informatie op, en de hoofdregel is dat de rechter daar opnieuw over hoort. In vier gevallen mag een nadere zitting achterwege blijven:

• het bestuursorgaan heeft laten weten geen gebruik te maken van de gelegenheid om het gebrek te herstellen of te laten herstellen, of de hersteltermijn van artikel 8:51a Awb, tweede lid, is ongebruikt verstreken;
• partijen hebben hun zienswijze over de wijze van herstel al naar voren gebracht, of de termijn van artikel 8:51b Awb, derde lid, is ongebruikt verstreken.

Daarbij hoort een voorbehoud dat de wet er uitdrukkelijk bij zet: het mag niet als partijen daardoor kunnen worden benadeeld. Is er na het herstel iets wezenlijk veranderd waarover nog niemand zich heeft kunnen uitlaten, dan hoort de rechter dat alsnog ter zitting te bespreken.

De sluiting van het onderzoek

Beslist de rechter dat de zitting of de nadere zitting niet doorgaat, dan sluit hij het onderzoek. Dat is een scharniermoment: het debat is voorbij en de zaak gaat naar de uitspraak. Stukken die u daarna nog instuurt, tellen in beginsel niet meer mee. Wilt u toch nog iets kwijt, dan moet u de rechter vragen het onderzoek te heropenen, en dat gebeurt alleen als daar een goede reden voor is.

Een voorbeeld

Een gemeente trekt een bijstandsuitkering in. In beroep wordt duidelijk dat het besluit onvoldoende is gemotiveerd; de rechter geeft de gemeente na de zitting de kans dat te herstellen. De gemeente stuurt een aanvullende motivering in, de betrokkene reageert daarop schriftelijk en houdt zijn standpunt overeind. Alle argumenten zijn dan uitgewisseld, dus de rechter ziet af van een tweede zitting, sluit het onderzoek en doet uitspraak. Had de gemeente in de herstelronde een compleet nieuw feitencomplex opgevoerd, dan lag dat anders.

In de praktijk

• Antwoord altijd op de vraag of u gehoord wilt worden. Wilt u een zitting, zeg dat dan binnen de gestelde termijn met zoveel woorden. Zeg ook alles wat u kwijt wilt vóór het onderzoek wordt gesloten.
• Voor het bestuursorgaan: laat na een herstelronde weten of u het gebrek herstelt en waarom, zodat de rechter kan beoordelen of een nadere zitting nog nodig is.