Artikel 4:123 Awb: Bekendmaking van een dwangbevel door betekening

Besluiten van de overheid worden meestal per post of digitaal toegestuurd. Voor het dwangbevel geldt dat niet. Dit artikel bepaalt dat de bekendmaking gebeurt door betekening van een exploot: een gerechtsdeurwaarder overhandigt of laat het stuk achter op het adres van de schuldenaar en maakt daarvan een akte op. De gewone bekendmakingsregels van de artikelen 3:41 tot en met 3:45 Awb zijn uitdrukkelijk buiten toepassing verklaard. Een bijzondere wet kan voor bepaalde dwangbevelen een andere wijze van bekendmaking voorschrijven.

De reden voor die zwaardere vorm is het gewicht van het stuk. Een dwangbevel kan zonder rechterlijke tussenkomst worden uitgevoerd en raakt daarmee direct het vermogen van de schuldenaar. Dan moet buiten twijfel staan dat hij het stuk ook echt heeft gekregen. Het exploot van de deurwaarder levert dat bewijs: daarin staat wanneer, waar en aan wie is betekend.

Wat betekening betekent

Omdat de betekening de bekendmaking is, ligt vanaf de dag van betekening vast dat het dwangbevel bestaat en dat de schuldenaar het heeft kunnen kennen. Een vaste termijn om tegen het dwangbevel op te komen gaat daarmee niet lopen, maar de invordering kan vanaf dan wel worden voortgezet. Een dwangbevel dat wel is opgemaakt maar niet is betekend, is dus nog geen bekendgemaakt besluit en kan niet worden uitgevoerd.

Voor de schuldenaar heeft dit een praktisch gevolg: u kunt zich er niet op beroepen dat het stuk in de post is zoekgeraakt. Er is een deurwaardersakte die vertelt wat er is gebeurd. Omgekeerd geldt ook: is er nooit betekend, dan mist de invordering haar grondslag.

Waar u tegen het dwangbevel opkomt

Het tweede lid stelt een eis aan het exploot: daarin moet in ieder geval de rechtbank staan waar u kunt opkomen tegen het dwangbevel en tegen de tenuitvoerlegging ervan. Zorgen dat die vermelding erin komt is een zaak van het bestuursorgaan, dat het dwangbevel laat betekenen; de deurwaarder brengt het stuk vervolgens uit. Het opkomen zelf verloopt via de artikelen 438 en 438a Rv, de bepalingen over geschillen bij de uitvoering van een executoriale titel. De toetsing van het dwangbevel ligt dus niet bij de bestuursrechter maar bij de burgerlijke rechter.

Belangrijk is het onderscheid met de schuld zelf. Vindt u de boete, de terugvordering of de dwangsom onterecht, dan hoort dat verweer thuis in bezwaar en beroep tegen de beschikking waarbij die betalingsverplichting is vastgesteld. In de procedure over het dwangbevel gaat het over de invordering: klopt het bedrag, is er wel aangemaand, is het dwangbevel juist betekend, is het beslag rechtmatig. Anders ligt het als de betalingsplicht rechtstreeks uit de wet voortvloeit en nooit bij beschikking is vastgesteld (artikel 4:88 Awb); dan kan de schuld zelf wel bij de burgerlijke rechter aan de orde komen.

Een voorbeeld

Een ondernemer komt thuis en vindt een envelop van een deurwaarder in de brievenbus met een dwangbevel voor een niet betaalde bestuurlijke boete. Hij belt de gemeente om bezwaar te maken tegen het dwangbevel. De gemeente kan hem daar niet helpen: op het exploot staat welke rechtbank hierover gaat. Wil hij daarnaast bestrijden dat de boete terecht is opgelegd, dan had dat moeten gebeuren met een bezwaarschrift tegen de boetebeschikking, binnen de termijn die daarvoor gold.

In de praktijk

• Voor de schuldenaar: noteer de datum van betekening en bewaar het exploot samen met het dwangbevel. Beide stukken heeft u nodig als u naar de rechtbank gaat.
• Voor de schuldenaar: wacht niet af. De tenuitvoerlegging stopt niet vanzelf doordat u het er niet mee eens bent; daarvoor moet u zelf actie ondernemen bij de rechtbank die in het exploot staat.
• Voor het bestuursorgaan: zorg dat het exploot de juiste rechtbank noemt. Ontbreekt die vermelding, dan mist de schuldenaar de informatie die hij nodig heeft om zich te verweren.
• Voor het bestuursorgaan: controleer het adres voordat u laat betekenen. Een betekening op een verlaten adres levert wel een akte op, maar zelden een schuldenaar die weet wat er speelt.