Artikel 8:36 Awb: Wie betaalt getuigen, deskundigen en tolken

Dit artikel beantwoordt een heel praktische vraag: wie draait op voor de kosten van getuigen, deskundigen en tolken in een beroepsprocedure. Het antwoord hangt af van wie het initiatief nam. Komt iemand op oproeping van de bestuursrechter, dan betaalt het Rijk. Brengt een partij zelf een getuige of deskundige mee of laat zij een rapport opstellen, dan betaalt die partij.

Die verdeling is logisch. Onderzoek dat de rechter zelf nodig vindt om de zaak te kunnen beslissen, hoort niet op het bordje van een procespartij terecht te komen. Wie daarentegen uit eigen beweging extra bewijs aandraagt, maakt een eigen keuze en draagt daarvan in eerste instantie de kosten.

Wat het Rijk betaalt

Het eerste lid noemt drie groepen: de door de bestuursrechter opgeroepen getuigen, deskundigen en tolken, plus de deskundigen die op grond van artikel 8:47 Awb, eerste lid, een onderzoek hebben ingesteld. Hun vergoeding komt ten laste van het Rijk. De hoogte staat niet in de Awb: daarvoor verklaart de wet het bij en krachtens de Wet tarieven in strafzaken bepaalde van overeenkomstige toepassing. Die regeling kent vaste tarieven en normbedragen, onder meer voor tijdverzuim en reiskosten. Een getuige krijgt dus een vergoeding, maar geen volledige schadeloosstelling voor een verloren werkdag.

Wat u zelf betaalt

Het tweede lid legt de rekening bij de partij die een getuige of deskundige heeft meegebracht of zelf heeft opgeroepen, en bij de partij aan wie een deskundige verslag heeft uitgebracht. Ook hier gelden de tarieven van de Wet tarieven in strafzaken van overeenkomstige toepassing. Dat partijen zelf getuigen en deskundigen naar de zitting mogen brengen of oproepen, volgt uit artikel 8:60 Awb; wie dat doet, weet dus meteen wie de kosten draagt.

Een horecaondernemer vecht de intrekking van zijn exploitatievergunning aan en laat een akoestisch bureau meten hoeveel geluid zijn terras werkelijk maakt. Dat rapport is aan hem uitgebracht, dus hij betaalt het. Op de zitting roept de rechtbank daarnaast zelf de toezichthouder als getuige op om te vertellen hoe zij haar waarnemingen deed. Die vergoeding komt voor rekening van het Rijk. Twee mensen in dezelfde zaal, twee verschillende geldstromen.

Kosten terugkrijgen als u wint

Wie zelf kosten heeft gemaakt, is die niet per se definitief kwijt. De bestuursrechter kan een partij op grond van artikel 8:75 Awb veroordelen in de kosten die de andere partij redelijkerwijs heeft moeten maken, en de kosten van getuigen en deskundigen kunnen daaronder vallen. Dat gaat wel volgens vaste regels en tarieven, en alleen voor zover de kosten redelijk waren: u krijgt niet automatisch de hele factuur terug. Andersom loopt een burger weinig risico, want een natuurlijke persoon kan alleen in de kosten worden veroordeeld bij kennelijk onredelijk gebruik van procesrecht.

In de praktijk

• Voor de burger of ondernemer: weeg voordat u een eigen deskundige inschakelt of u de rechter niet beter kunt vragen er zelf een te benoemen. Ziet de rechter de noodzaak, dan verschuift de rekening.
• Onderbouw dat verzoek: leg uit welke feitelijke vraag onbeantwoord blijft en waarom die beslissend is. Een kaal verzoek om een deskundige wordt zelden ingewilligd.
• Voor de getuige: u hoeft niets voor te schieten, maar bewaar bewijs van uw reis en uw verzuim. Zonder onderbouwing valt de vergoeding lager uit dan mogelijk was.
• Voor het bestuursorgaan: houd er rekening mee dat door de rechter opgedragen onderzoek niet gratis is voor de zaak zelf: het kost tijd en kan de behandeling flink verlengen.

De regeling raakt zo aan een breder punt in het bestuursprocesrecht. De drempel om bewijs te leveren mag niet zo hoog liggen dat alleen partijen met een ruime portemonnee hun gelijk kunnen halen. Door de kosten van door de rechter geëntameerd onderzoek bij het Rijk te leggen, houdt de wetgever die drempel begaanbaar.