Artikel 8:33 Awb: De verschijningsplicht van getuigen

Dit artikel regelt de positie van de getuige in een beroepsprocedure bij de bestuursrechter. Wie door de rechter als getuige wordt opgeroepen, is verplicht te komen en verplicht een verklaring af te leggen. Een oproeping is dus geen vrijblijvende uitnodiging, ook niet voor iemand die zelf geen partij is en met het geschil tussen burger en bestuursorgaan niets te maken wil hebben.

De reden is praktisch. De bestuursrechter moet de feiten kunnen vaststellen, en soms is de enige bron een buitenstaander: de buurman die zag hoe vaak er 's nachts werd geladen, de oud-boekhouder die weet welke bedragen zijn geboekt.

Wat in de oproeping moet staan

Het tweede lid schrijft voor wat de rechter in de oproeping vermeldt: de plaats en het tijdstip van het verhoor, de feiten waarover het horen zal gaan, en de gevolgen die aan wegblijven zijn verbonden. Dat is meer dan een formaliteit. Wie weet waarover hij wordt bevraagd, kan zich voorbereiden, stukken opzoeken en tijdig laten weten dat hij zich op een verschoningsrecht wil beroepen. En door de waarschuwing kan niemand zich achteraf op onwetendheid beroepen. De verzending loopt via de griffier; artikel 8:37 Awb bepaalt hoe dat gebeurt.

Wanneer een getuige mag zwijgen

De plicht om te getuigen is niet absoluut. Het derde lid verklaart een reeks bepalingen over het getuigenverhoor uit het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van overeenkomstige toepassing, waaronder artikel 165, tweede en derde lid, van dat wetboek. Daarin staan de verschoningsrechten. Naaste familieleden van een partij kunnen zich van getuigen verschonen. Wie uit hoofde van zijn ambt, beroep of betrekking tot geheimhouding verplicht is, zoals een arts of advocaat, kan zich op dat beroepsgeheim beroepen. En een getuige mag een vraag onbeantwoord laten als hij daarmee zichzelf of een naaste zou blootstellen aan het gevaar van een strafrechtelijke veroordeling voor een misdrijf.

Een verschoningsrecht geeft overigens recht om te zwijgen, niet om weg te blijven. U verschijnt, en legt aan de rechter uit waarom u een vraag of het hele verhoor niet wilt beantwoorden. Die beoordeelt dan of uw beroep op verschoning opgaat.

Een ondernemer vecht bij de rechtbank een last onder dwangsom aan waarmee de gemeente hem verbiedt zijn loods na tien uur 's avonds te gebruiken. De gemeente baseert zich op meldingen van omwonenden. De rechter roept twee buren op als getuige om te vertellen wat zij precies hebben waargenomen. Zij moeten komen en naar waarheid verklaren, ook al vinden zij het ongemakkelijk om tegenover hun buurman te zitten.

De eed en de belofte

Het vierde lid geeft de rechter een keuze: hij kan bepalen dat getuigen pas worden gehoord nadat zij de eed of de belofte hebben afgelegd dat zij de hele waarheid en niets dan de waarheid zullen zeggen. Een automatisme is dat niet. De rechter beslist per zaak of hij het nodig vindt, bijvoorbeeld wanneer een verklaring beslissend kan zijn of wanneer partijen elkaar op de feiten stellig tegenspreken. Wie onder ede bewust onwaarheid spreekt, riskeert vervolging wegens meineed.

In de praktijk

• Bent u opgeroepen: ga erheen. Kunt u echt niet, bijvoorbeeld door ziekte, meld dat dan meteen schriftelijk aan de rechtbank met een reden en zo mogelijk een bewijsstuk, en vraag om een ander moment.
• Denkt u een verschoningsrecht te hebben: kom toch, en roep het ter plaatse in. Verschijnen en zwijgen is iets heel anders dan niet verschijnen.
• Voor partijen: wilt u dat iemand als getuige wordt gehoord, dan kunt u de rechter vragen hem op te roepen. U kunt een getuige ook zelf meebrengen of oproepen op de voet van artikel 8:60 Awb, mits u dat uiterlijk tien dagen voor de zitting aan de rechter en de andere partijen meldt. De verschijningsplicht van dit artikel geldt alleen bij een oproeping door de rechter.

De bevoegdheid om getuigen op te roepen staat elders in hoofdstuk 8: in het vooronderzoek in artikel 8:46 Awb en rond de zitting in artikel 8:60 Awb. De plicht uit dit artikel geldt alleen voor de getuige die de rechter zelf oproept. Wat er gebeurt als iemand zonder geldige reden wegblijft, regelt de Awb niet zelf; ook daarvoor wijst het derde lid naar het burgerlijk procesrecht, dat gedwongen verschijning mogelijk maakt.