Artikel 4:6 Awb: De herhaalde aanvraag

Wie een afwijzing heeft gekregen, kan opnieuw aanvragen. Dit artikel bepaalt wat daarvoor nodig is: de aanvrager moet nieuw gebleken feiten of veranderde omstandigheden vermelden. Doet hij dat niet, dan mag het bestuursorgaan de nieuwe aanvraag afwijzen door simpelweg naar zijn eerdere afwijzing te verwijzen, zonder de zaak opnieuw te onderzoeken en zonder eerst een hersteltermijn te bieden.

De gedachte erachter is dat een besluit op enig moment vast moet komen te staan. Wie het niet eens is met een afwijzing, moet daartegen bezwaar maken en zo nodig beroep instellen. Die weg mag niet worden omzeild door telkens dezelfde aanvraag opnieuw in te dienen, in de hoop dat een andere behandelaar er anders naar kijkt. Tegelijk moet er ruimte blijven voor gevallen waarin de werkelijkheid is veranderd; daar zijn de nieuwe feiten en veranderde omstandigheden voor.

Het artikel ziet alleen op een aanvraag die in de kern gelijk is aan de aanvraag die eerder is afgewezen. Vraagt iemand iets wezenlijk anders, of steunt het verzoek op een andere wettelijke regeling dan de eerste aanvraag, dan is er geen herhaling en moet de aanvraag gewoon inhoudelijk worden behandeld.

Wat telt als een nieuw feit

Een nieuw feit is informatie die er ten tijde van de eerdere beslissing nog niet was, of die er wel was maar toen redelijkerwijs niet naar voren kon worden gebracht. Een veranderde omstandigheid is een wijziging in de situatie die na het eerdere besluit is ingetreden. In beide gevallen geldt dezelfde harde eis die in de rechtspraak is uitgekristalliseerd: het moet gaan om iets dat tot een andere uitkomst kán leiden. Een nieuw feit dat voor de beslissing niet uitmaakt, dwingt het bestuursorgaan tot niets.

Wat niet meetelt is minstens zo belangrijk. Wie alleen opnieuw of beter uitlegt waarom de eerdere beslissing niet deugde, brengt daarmee niets nieuws aan. Een rapport dat u pas nu hebt laten opstellen over een situatie die toen al bestond, is dat evenmin, tenzij u kunt uitleggen waarom dat toen niet mogelijk was. Het enkele verstrijken van tijd is ook geen veranderde omstandigheid.

Een wijziging van de regels werkt anders. Zijn de wet of de beleidsregels na de eerdere afwijzing aangepast op een punt dat voor de aanvraag uitmaakt, dan kan het bestuursorgaan niet volstaan met een verwijzing naar het oude besluit. De aanvraag moet dan aan de nieuwe regels worden getoetst.

De verplichting om ze te vermelden

Het eerste lid legt de plicht bij de aanvrager: hij moet de nieuwe feiten of veranderde omstandigheden zelf noemen. Het bestuursorgaan hoeft er niet naar te zoeken. Dat maakt de formulering van de tweede aanvraag doorslaggevend. Schrijf uitdrukkelijk wat er is veranderd sinds de eerdere beslissing, sinds wanneer, en waarom dat voor de uitkomst uitmaakt, en voeg de stukken bij die dat onderbouwen.

De verkorte afdoening in het tweede lid

Ontbreken nieuwe feiten, dan kan het bestuursorgaan de aanvraag afwijzen onder verwijzing naar zijn eerdere afwijzende beschikking. Twee dingen vallen daarbij op. Ten eerste hoeft het niet eerst een aanvultermijn te geven: artikel 4:5 Awb blijft uitdrukkelijk buiten toepassing. Ten tweede staat er "kan". Het bestuursorgaan mág de zaak ook opnieuw inhoudelijk beoordelen, en er zijn goede redenen om dat te doen als het eerdere besluit evident onjuist was of onverkorte handhaving onevenredig hard uitpakt.

Een voorbeeld. Een huiseigenaar vraagt een vergunning om een grote boom in zijn voortuin te kappen. De gemeente weigert, omdat de boom gezond is en het straatbeeld bepaalt. Drie maanden later dient hij dezelfde aanvraag opnieuw in met de mededeling dat hij het niet eens is met die beoordeling. Dat is geen nieuw feit; de gemeente mag naar het eerdere besluit verwijzen. Is de boom inmiddels bij een storm zwaar beschadigd en voegt hij een rapport van een boomverzorger bij dat dit bevestigt, dan liggen er wél veranderde omstandigheden en moet de gemeente de aanvraag inhoudelijk beoordelen.

In de praktijk

• Kies bewust: bent u het oneens met de beoordeling, maak dan bezwaar tegen de afwijzing. Is uw situatie veranderd, dien dan een nieuwe aanvraag in. Wie de verkeerde route kiest, verliest tijd.
• Benoem het nova expliciet: zet in de eerste alinea van uw aanvraag welke feiten nieuw zijn en waarom zij tot een andere uitkomst leiden. Laat het bestuursorgaan er niet naar raden.

- Voor het bestuursorgaan: onderzoek wél of het gestelde feit nieuw is en of het tot een andere uitkomst kan leiden. Een standaardbrief met een verwijzing naar het oude besluit, zonder die beoordeling, is niet deugdelijk gemotiveerd.

Rechtsbescherming

Ook de afwijzing onder verwijzing naar het eerdere besluit is een beschikking, waartegen bezwaar en daarna beroep openstaat. Het geschil gaat dan meestal niet meer over de inhoud van de oorspronkelijke zaak, maar over de voorvraag of er nieuwe feiten of veranderde omstandigheden zijn aangevoerd. Slaagt die klacht, dan volgt alsnog een inhoudelijke beoordeling.