Artikel 4:85 Awb: Welke geldschulden vallen onder titel 4.4?

Titel 4.4 van de Awb bevat een compleet regime voor geldschulden tussen burger en overheid: hoe een schuld wordt vastgesteld, wanneer er betaald moet worden, wat er gebeurt bij te laat betalen en hoe de overheid haar vordering kan innen. Deze bepaling zet de deur van dat regime open en dicht: zij bepaalt welke geldschulden eronder vallen en welke niet.

Zonder zo'n algemene regeling zou elke bijzondere wet opnieuw moeten regelen binnen hoeveel weken een boete moet worden betaald, wanneer er rente gaat lopen en hoe de overheid kan invorderen. Nu volgen een terugvordering van bijstand, een bestuurlijke boete en een subsidievaststelling op hoofdlijnen dezelfde spelregels.

Twee ingangen: de wet of een besluit

De eerste ingang is een wettelijk voorschrift dat een verplichting tot betaling uitsluitend aan of door een bestuursorgaan regelt. Het woord uitsluitend doet daar het werk. De betalingsverplichting moet naar haar aard een overheidsschuld zijn: alleen een bestuursorgaan kan schuldeiser zijn, of alleen een bestuursorgaan kan schuldenaar zijn. Koopt de gemeente kantoormeubilair, dan ontstaat een gewone civiele schuld waarvoor het Burgerlijk Wetboek geldt; iedereen kan immers meubilair kopen.

De tweede ingang is een besluit dat vatbaar is voor bezwaar of beroep. Denk aan een boetebeschikking, een besluit tot terugvordering van te veel betaalde huurtoeslag, de vaststelling van een subsidie op een bedrag dat nog wordt uitbetaald, of de invordering van een verbeurde dwangsom. Zodra de schuld haar grondslag vindt in zo'n besluit, gelden de betalingsregels van deze titel.

Wat er buiten valt

Het tweede lid haalt de bedragen uit de titel die u moet betalen om een aanvraag in behandeling te laten nemen, zoals het tarief dat u aan de balie voldoet voor een paspoort of een rijbewijs. Zo'n betaling is een voorwaarde vooraf, geen schuld die achteraf wordt geïnd: wie niet betaalt, krijgt geen aanmaning, maar zijn aanvraag wordt niet behandeld. Let wel: de uitzondering gaat over dit soort betalingen vooraf, niet over elk bedrag dat in het spraakgebruik leges heet. Of een andere heffing onder de titel valt, hangt af van de regeling waarop zij berust.

Het derde lid sluit betalingsverplichtingen uit die de bestuursrechter bij zijn uitspraak oplegt, zoals een veroordeling in de proceskosten of de vergoeding van het griffierecht. Die verplichtingen volgen uit een rechterlijke beslissing en niet uit een besluit van een bestuursorgaan; daarvoor gelden de regels van het procesrecht en van het gewone executierecht.

Een voorbeeld

Een ondernemer krijgt van de gemeente een bestuurlijke boete van 1.500 euro wegens het zonder vergunning plaatsen van een terras. Dat is een besluit waartegen bezwaar openstaat, dus titel 4.4 geldt: de boetebeschikking moet het bedrag en een betaaltermijn noemen, de standaardtermijn is zes weken en bij te late betaling kan de gemeente aanmanen en invorderen. De 200 euro leges die dezelfde ondernemer betaalde om zijn terrasvergunning te laten behandelen, vallen daar juist buiten.

In de praktijk

• Voor de burger of ondernemer: kijk eerst of uw schuld uit een besluit voortvloeit. Is dat zo, dan hebt u een bezwaarmogelijkheid tegen de hoogte van de schuld en gelden de beschermende regels over termijnen, uitstel en verjaring uit deze titel.
• Voor de burger of ondernemer: gaat het om leges of om een proceskostenveroordeling, zoek dan niet in titel 4.4 naar uw rechten; die liggen elders.
• Voor het bestuursorgaan: bepaal vóór het versturen van een betalingsbrief of titel 4.4 van toepassing is. Zo niet, dan kunt u geen wettelijke rente op grond van deze titel rekenen en geen dwangbevel op deze grondslag uitvaardigen.
• Voor beide: een bijzondere wet kan van deze titel afwijken; controleer de regeling waarop de schuld berust.

Valt de schuld binnen de titel, dan is artikel 4:86 Awb de volgende stap: de verplichting tot betaling wordt bij beschikking vastgesteld, met vermelding van het bedrag en de termijn.