Artikel 8:49 Awb: Een tolk in de beroepsprocedure

Dit artikel bestaat uit één zin: de bestuursrechter kan tolken benoemen. Kort, maar met grote gevolgen voor wie de Nederlandse taal niet of onvoldoende beheerst. Een procedure heeft alleen zin als degene om wie het gaat begrijpt wat er wordt gevraagd en zelf kan uitleggen wat er aan de hand is. De tolk maakt dat mogelijk door mondeling te vertalen wat er wordt gezegd.

De bevoegdheid staat in de afdeling over het vooronderzoek, de fase waarin de rechter het dossier op orde brengt voordat de zaak op zitting komt. In die fase kunnen partijen worden gehoord, kunnen getuigen worden gehoord en kan onderzoek plaatsvinden. Bij al die gelegenheden kan taal een obstakel zijn, en dus kan de rechter er een tolk bij benoemen.

Wie beslist over de tolk

De beslissing ligt bij de bestuursrechter. Het artikel spreekt van een bevoegdheid, niet van een recht van de partij, maar in de praktijk zal de rechter een tolk inzetten zodra duidelijk is dat iemand anders het gesprek niet kan volgen. Zonder tolk kan de rechter zijn eigen taak immers niet goed vervullen: hij hoort dan een verklaring die niet is wat de spreker bedoelde.

Verplichtingen van de tolk

Wie een benoeming als tolk aanvaardt, neemt daarmee verplichtingen op zich. Artikel 8:35 Awb bepaalt dat de tolk die is benoemd en wordt opgeroepen verplicht is te komen en zijn opdracht onpartijdig en naar beste weten te vervullen; in de oproeping staan ook plaats, tijdstip en de gevolgen van wegblijven. Onpartijdig betekent hier: vertalen wat er wordt gezegd, zonder toe te voegen, weg te laten of te vergoelijken. De tolk is dus geen hulpverlener en geen gemachtigde.

Kosten

De vergoeding van de tolk komt niet voor rekening van de partij die hem nodig heeft. Artikel 8:36 Awb bepaalt dat aan door de bestuursrechter benoemde en opgeroepen tolken een vergoeding ten laste van het Rijk wordt toegekend. Wie een tolk nodig heeft, hoeft dus niet af te zien van het bijwonen van het verhoor uit angst voor de rekening.

Een voorbeeld. Iemand die pas kort in Nederland woont, komt in beroep tegen de terugvordering van een toeslag. De rechtbank wil hem horen om te achterhalen waarom hij een wijziging niet heeft doorgegeven. Hij spreekt nauwelijks Nederlands en zijn dochter zou willen vertalen. De rechtbank benoemt in plaats daarvan een onafhankelijke tolk. Daarmee wordt voorkomen dat een familielid, met alle betrokkenheid van dien, bepaalt hoe het antwoord in het proces-verbaal terechtkomt.

Samenhang met de zitting

Dit artikel gaat over het vooronderzoek. Voor de zitting bestaat een eigen regeling: op grond van artikel 8:60 Awb kan de bestuursrechter ook tolken benoemen voor het onderzoek ter zitting. Wie zowel bij een verhoor vooraf als op de zitting een tolk nodig heeft, moet dat dus voor beide momenten geregeld krijgen. Over het laten vertalen van schriftelijke stukken zegt dit artikel niets; het gaat om het benoemen van een tolk.

In de praktijk

• Meld het vroeg. Geef bij het indienen van het beroepschrift al door dat u een tolk nodig heeft en om welke taal het gaat; het vinden van een tolk kost tijd.
• Neem geen familielid mee als vervanger. Een naaste kan mee ter ondersteuning, maar de vertaling hoort van een onafhankelijke tolk te komen.
• Zeg het als u het niet volgt. Merkt u tijdens het horen dat de vertaling niet klopt of te snel gaat, meld dat dan meteen; achteraf is het moeilijk te herstellen.