Artikel 4:103 Awb: Voorrang van een bijzondere verzuimregeling

Deze slotbepaling sluit de afdeling over verzuim en wettelijke rente af met een voorrangsregel. Heeft de wetgever in een bijzondere wet een eigen regeling getroffen over verzuim en de gevolgen daarvan, dan gelden de artikelen 4:97 tot en met 4:102 Awb niet. De algemene regeling is met andere woorden een vangnet: zij werkt overal waar de bijzondere wetgeving niets eigens heeft geregeld.

Dat is nodig omdat er beleidsterreinen zijn met een lange eigen traditie op het gebied van betalen, te laat betalen en rente. Zonder deze bepaling zouden twee stelsels tegelijk gelden en zou een schuldenaar zowel met de rente van de Awb als met de rente van de bijzondere wet te maken kunnen krijgen.

Alleen een regeling bij wet

De uitzondering geldt uitsluitend als de andere regeling "bij de wet" is getroffen. Het moet dus gaan om een wet in formele zin, tot stand gekomen door regering en Staten-Generaal samen. Een gemeentelijke verordening, een ministeriële regeling of een beleidsregel kan de afdeling niet opzijzetten, hoe uitgebreid die de betaling ook regelt. Een gemeente die in haar eigen regels een afwijkend rentepercentage opneemt, zit dus fout.

Het bekendste terrein waar de bijzondere regeling voorgaat is de belastingheffing en -invordering: die kent een eigen stelsel van termijnen, verzuim en rente, met eigen begrippen en eigen percentages. Wie met een belastingaanslag te maken heeft, moet daarom niet in deze afdeling zoeken.

De bijzondere regeling moet echt over verzuim gaan

Niet elke afwijking is een "andere regeling omtrent verzuim en de gevolgen daarvan". Bepaalt een bijzondere wet alleen dat er binnen vier weken in plaats van zes weken betaald moet worden, dan is dat een afwijkende betalingstermijn en niets meer; artikel 4:87 Awb maakt zo'n afwijkende termijn juist uitdrukkelijk mogelijk. Het gevolg is dan dat u die kortere termijn gebruikt en daarna gewoon artikel 4:97 Awb en artikel 4:98 Awb toepast: te laat is verzuim, en verzuim betekent wettelijke rente.

Pas als de bijzondere wet zelf regelt wanneer verzuim intreedt en wat daaruit voortvloeit — bijvoorbeeld door een eigen rentesoort, een eigen ingangsmoment of een eigen boete op te late betaling — komt deze afdeling niet aan bod.

Voorbeeld. Een ondernemer krijgt in dezelfde week twee brieven: een naheffing van de Belastingdienst en een bestuurlijke boete van de gemeente. Voor de naheffing geldt de renteregeling van de belastingwetgeving, met eigen termijnen en een eigen percentage. Voor de gemeentelijke boete geldt gewoon deze afdeling: betaalt hij te laat, dan is hij in verzuim op grond van artikel 4:97 Awb en loopt de wettelijke rente van artikel 4:98 Awb, die de gemeente vervolgens bij beschikking moet vaststellen.

In de praktijk

Voor de schuldenaar: kijk bij een rentepost eerst welke wet de schuld regelt. Verschilt het gehanteerde percentage of het startmoment van wat u op grond van deze afdeling zou verwachten, vraag dan op welke bepaling het bestuursorgaan zich baseert. Staat die bepaling niet in een wet in formele zin, dan is dat een reëel bezwaarpunt.

Voor het bestuursorgaan: ga niet af op de gewoonte binnen de organisatie, maar controleer per geldschuld of er echt een wettelijke regeling over verzuim bestaat. Is die er niet, dan gelden de artikelen 4:97 tot en met 4:102 Awb volledig, inclusief de plicht om het rentebedrag bij beschikking vast te stellen en inclusief de drempelbedragen. Vermeld in de beschikking welk stelsel u toepast; dat voorkomt dat de discussie later over de verkeerde regels gaat.

De voorrangsregel staat overigens los van de andere afdelingen van titel 4.4. Dat een bijzondere wet een eigen verzuimregeling kent, betekent niet automatisch dat ook de verjaringsregels of de bepalingen over betaling en uitstel opzij worden gezet; dat moet per onderwerp worden nagegaan.