Artikel 8:108 Awb: Welke procesregels gelden in hoger beroep

Dit artikel voorkomt dat de wetgever de hele procesgang nog een keer moest opschrijven voor het hoger beroep. In plaats daarvan verklaart het de regels over het beroep bij de rechtbank van overeenkomstige toepassing, voor zover de titel over hoger beroep zelf niets anders bepaalt. Zittingen, bewijs, getuigen, deskundigen, wraking, vooronderzoek en de voorlopige voorziening werken in hoger beroep dus in beginsel net zo als in eerste aanleg. Vervolgens noemt het artikel de onderdelen die juist niet meegaan.

De hoofdregel: dezelfde spelregels, één trap hoger

De titels over de algemene bepalingen, over de behandeling van het beroep en over de voorlopige voorziening gelden ook boven. Wie ervaring heeft met een procedure bij de rechtbank, herkent daardoor vrijwel alles: de indiening van stukken, de termijnen die de rechter stelt, de uitnodiging voor de zitting, de mogelijkheid om een getuige mee te brengen of een deskundige te laten benoemen. Ook bij de hogerberoepsrechter kun je om een voorlopige voorziening vragen zolang de zaak daar loopt.

Wat niet meegaat

• De eerste artikelen van hoofdstuk 8, over wie beroep kan instellen, tegen wat, bij welke rechtbank en door hoeveel rechters. Wie in hoger beroep kan gaan en tegen welke uitspraken, staat al in artikel 8:104 Awb; de toegangsregels uit de eerste aanleg zouden daar alleen maar mee botsen. Omdat de regel dat de rechtbank zaken in beginsel met één rechter behandelt niet meegaat, geldt in hoger beroep artikel 8:10a Awb: de zaak wordt in beginsel door drie rechters behandeld, al kan die kamer haar naar één rechter verwijzen.
• Het tarief voor het griffierecht in eerste aanleg. Hoger beroep kent eigen, hogere bedragen, die in artikel 8:109 Awb staan.

- De regeling over vergoeding van het griffierecht na een gegrond beroep. Ook daarvoor bestaat in deze titel een eigen bepaling, artikel 8:114 Awb.

Twee bijzondere regimes

Voor het hoger beroep tegen een uitspraak op een verzoekschrift om schadevergoeding gelden extra uitzonderingen. Instrumenten die specifiek zijn gemaakt voor het beoordelen van besluiten passen daar namelijk niet: er is geen besluit dat kan worden vernietigd en er is geen gebrek dat het bestuursorgaan kan herstellen. Daarom blijven de bestuurlijke lus, de tussenuitspraak, de regeling voor beroep bij niet tijdig handelen en de bepalingen over de uitkomst en de vernietiging van een besluit hier buiten toepassing. Ook het zwijgrecht dat geldt bij een bestuurlijke boete speelt in zo'n schadegeschil geen rol.

Het tweede bijzondere regime is fiscaal. Loopt het hoger beroep bij een gerechtshof, dan komt daar het procesrecht uit de Algemene wet inzake rijksbelastingen bovenop. In fiscale zaken gelden namelijk eigen regels over onder meer de bewijslast en de behandeling van de zaak. De bestuursrechtelijke basisregels en het fiscale regime worden zo naast elkaar toegepast.

Een voorbeeld

Een ondernemer gaat in hoger beroep over een geweigerde subsidie en wil een deskundige laten benoemen om zijn berekening te onderbouwen. Dat kan: de regels over deskundigen uit de eerste aanleg gelden ook boven. Tegelijk merkt hij dat het griffierecht een stuk hoger is dan bij de rechtbank, omdat voor het hoger beroep een eigen tarief geldt.

In de praktijk

• Gebruik je kennis van de eerste aanleg. De vormvoorschriften voor je hogerberoepschrift, de mogelijkheid om nadere stukken in te dienen en de regels over de zitting zijn grotendeels dezelfde. Je hoeft niet opnieuw te leren procederen.
• Kijk eerst in deze titel. Staat er in de bepalingen over hoger beroep zelf iets geregeld, dan gaat dat voor op de regels uit de eerste aanleg. Pas als die titel zwijgt, val je terug op de algemene regeling.
• Voor het bestuursorgaan: reken erop dat de hogerberoepsrechter dezelfde onderzoeksbevoegdheden heeft als de rechtbank. Stukken die je in eerste aanleg niet wilde overleggen, kunnen in hoger beroep opnieuw worden gevraagd.