Artikel 5:9 Awb: Wat moet er in een sanctiebesluit staan

Wie een boete of een last krijgt opgelegd, moet uit het besluit zelf kunnen opmaken wat hij precies verkeerd zou hebben gedaan. Dit artikel schrijft daarom voor dat de beschikking waarmee een bestuurlijke sanctie wordt opgelegd twee dingen noemt: de overtreding en het overtreden voorschrift, en zo nodig ook waar en wanneer die overtreding is geconstateerd.

Zonder die informatie is verweer voeren onmogelijk. U kunt pas uitleggen dat u niets fout deed, of dat een ander verantwoordelijk was, als duidelijk is welk gedrag u wordt verweten en welke regel dat gedrag verbiedt. De verplichting dient bovendien de afbakening: het besluit legt vast waarover de zaak gaat, zodat er later niet stilzwijgend een ander verwijt bij komt.

De overtreding én het voorschrift

Het gaat om twee afzonderlijke elementen. De overtreding is de feitelijke gedraging: wat is er gedaan of juist nagelaten. Het overtreden voorschrift is de rechtsregel waarmee dat gedrag in strijd is, met vermelding van de bepaling waar die regel staat. Alleen een artikelnummer noemen is te weinig, want dan blijft onduidelijk welk gedrag onder dat artikel wordt geschaard. Alleen een verhaal over de feiten is ook te weinig, want dan blijft onduidelijk welke norm daarmee geschonden zou zijn.

Plaats en tijdstip: zo nodig

De aanduiding van plaats en tijdstip is niet altijd verplicht. Het artikel zegt "zo nodig", en dat is precies wat het betekent: het hoort erin te staan wanneer die gegevens nodig zijn om te begrijpen om welk voorval het gaat. Bij een boete voor een eenmalig incident, zoals een geluidsmeting op een bepaalde avond, zijn plaats en tijdstip onmisbaar. Bij een voortdurende situatie, zoals een bouwwerk dat er al jaren zonder vergunning staat, is een datum van constatering vaak voldoende.

Een voorbeeld. Een ondernemer krijgt een brief waarin staat dat hij "de geldende voorschriften niet naleeft" en daarom een boete moet betalen. Dat besluit voldoet niet: het benoemt de gedraging niet en verwijst niet naar een concreet voorschrift. Staat er daarentegen dat op een genoemde datum op een genoemd adres een geluidsniveau is gemeten dat de in een met naam genoemde bepaling gestelde grens overschreed, dan weet de ondernemer waar hij aan toe is en kan hij gericht reageren.

Verhouding tot de motiveringsplicht

Deze bepaling is een minimumeis en niet het hele verhaal. De algemene motiveringsplicht blijft daarnaast gelden: artikel 3:46 Awb verlangt dat een besluit op een deugdelijke motivering berust en artikel 3:47 Awb dat die motivering bij de bekendmaking wordt vermeld. Het bestuursorgaan moet dus niet alleen benoemen wat er is overtreden, maar ook onderbouwen waarom het meent dat dit vaststaat en waarom het juist deze sanctie oplegt. Gaat het om een bestraffende sanctie, dan speelt daarbij ook het zwijgrecht van artikel 5:10a Awb een rol bij de vraag hoe het bewijs is verzameld.

In de praktijk

• Voor wie een sanctie krijgt. Leg het besluit naast de genoemde bepaling en controleer of de beschreven gedraging daar werkelijk onder valt. Ontbreekt het voorschrift, of klopt de verwijzing niet, benoem dat dan meteen in uw bezwaar op grond van artikel 7:1 Awb. Vraag ook om de onderliggende stukken, zoals het inspectieverslag, als de omschrijving te vaag blijft.
• Voor het bestuursorgaan. Schrijf de overtreding uit in gewone zinnen en zet het voorschrift er letterlijk bij. Neem plaats en tijdstip op zodra het gaat om een concrete waarneming, want dat kost niets en voorkomt discussie over de vraag welk voorval bedoeld wordt.
• Voor beiden. Herstel achteraf is niet onmogelijk. Een gebrek in de vermelding kan in de bezwaarfase worden rechtgezet, maar dan moet de betrokkene wel een reële kans krijgen om alsnog op het aangescherpte verwijt te reageren.