Artikel 8:62 Awb: De openbare zitting en gesloten deuren

Dit artikel bepaalt dat de zitting bij de bestuursrechter openbaar is. Iedereen mag de zittingszaal binnenlopen en meeluisteren, ook zonder enige band met de zaak. Alleen op vier gronden die de wet uitputtend noemt, kan de rechter beslissen dat de zitting geheel of gedeeltelijk achter gesloten deuren plaatsvindt.

Openbaarheid is een vorm van controle. Doordat buitenstaanders kunnen zien hoe de rechter een zaak behandelt, kan iedereen zich een oordeel vormen over de manier waarop recht wordt gesproken. Daarom is niet-openbaar behandelen de uitzondering, die een reden nodig heeft.

Wat openbaarheid wel en niet betekent

Openbaarheid gaat over toegang tot de zittingszaal en over wat daar hardop wordt besproken. Het betekent niet dat het procesdossier voor iedereen in te zien is: stukken blijven bij de rechtbank en partijen. Wilt u een zitting bijwonen, dan hoeft u geen toestemming te vragen en hoeft u geen belang aan te tonen; u bent toehoorder en doet niet mee aan de behandeling.

De vier gronden voor gesloten deuren

• Openbare orde of goede zeden. Bijvoorbeeld wanneer de behandeling voorzienbaar tot ernstige ordeverstoring zou leiden.
• De veiligheid van de Staat. Bedoeld voor zaken waarin gevoelige informatie over de staatsveiligheid ter sprake komt.
• Minderjarigen of de persoonlijke levenssfeer van partijen. De meest voorkomende grond in het bestuursrecht: gegevens over kinderen, gezondheid, schulden of gezinsomstandigheden.

- Ernstige schade aan een goede rechtspleging. Als openbaarheid de behandeling zelf onmogelijk of zinloos zou maken.

Geheel of gedeeltelijk

De rechter hoeft niet te kiezen tussen alles openbaar of alles gesloten. Hij kan één onderdeel van de zitting achter gesloten deuren doen en de rest gewoon openbaar. Dat is vaak de meest evenwichtige oplossing: het publiek kan de juridische discussie volgen, terwijl het gedeelte waarin persoonlijke gegevens worden besproken buiten de openbaarheid blijft.

Een voorbeeld. Een gemeente trekt een bijstandsuitkering in en de betrokkene stelt dat zij door psychische klachten niet aan haar inlichtingenplicht kon voldoen. Zij wil haar diagnose en behandeling toelichten, maar ziet in de zaal onbekenden zitten. Aan het begin van de zitting vraagt zij om gesloten deuren voor het deel over haar gezondheid. De rechter kan dat toewijzen op de grond van de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en de zaal daarna weer openen voor de rest van de behandeling.

In de praktijk

• Voor de burger. Vraag om gesloten deuren zodra u weet dat u gevoelige gegevens moet bespreken; het mag vooraf schriftelijk en het mag aan het begin van de zitting. Noem welke grond u bedoelt en welk gegeven u wilt beschermen, dan kan de rechter gericht beslissen.
• Voor het bestuursorgaan. Bedrijfsvertrouwelijke gegevens zijn niet zonder meer een reden om de deuren te sluiten; voor de bescherming van stukken in het dossier bestaat een eigen regeling in artikel 8:29 Awb.

Sluiting van de deuren raakt alleen de behandeling. De uitspraak zelf gebeurt op grond van artikel 8:78 Awb in het openbaar, ook wanneer de zitting geheel achter gesloten deuren heeft plaatsgevonden.