Artikel 2:7 Awb: Elektronisch verkeer met de overheid

Artikel 2:7 Awb is de openingsbepaling van de afdeling over elektronisch verkeer en bevat meteen de twee hoofdregels die de rest van de afdeling dragen. De eerste is dat de elektronische weg openstaat: in het verkeer met een bestuursorgaan kan een bericht elektronisch worden verzonden, tenzij een vormvoorschrift zich daartegen verzet. De tweede is dat die weg niet verplicht mag worden gesteld voor berichten die aan een of meer geadresseerden zijn gericht.

Samen leveren die twee regels de kern van de digitale overheid zoals de Awb haar ziet: elektronisch verkeer is een recht van de burger en geen verplichting. Wie een aanvraag liever op papier indient of een besluit liever per post ontvangt, moet dat kunnen blijven doen.

Het eerste lid: de weg staat open

Het uitgangspunt is ruim geformuleerd. Het gaat om "een bericht" en om "het verkeer met een bestuursorgaan": aanvragen, zienswijzen, bezwaarschriften, aanvullingen op een dossier, vragen om informatie. Hoe ver het recht reikt, verschilt wel per soort bericht. Voor berichten die deel uitmaken van een procedure over een besluit of een klacht en voor andere wettelijk voorgeschreven berichten staat de weg van rechtswege open; dat regelt artikel 2:13 Awb, eerste lid. Overige berichten kunnen op grond van artikel 2:14 Awb pas elektronisch worden verzonden als het bestuursorgaan kenbaar heeft gemaakt dat die weg is geopend.

De enige rem is een vormvoorschrift dat zich ertegen verzet. Dat is er bijvoorbeeld wanneer een bijzondere wet eist dat een stuk in persoon wordt overhandigd, dat een origineel document wordt overgelegd, of dat een handeling voor een notaris plaatsvindt. Zulke voorschriften zijn zeldzaam en moeten daadwerkelijk aan elektronische verzending in de weg staan; de enkele omstandigheid dat een wet het woord "schriftelijk" gebruikt, is niet genoeg.

Let wel op de verhouding tot de artikelen die hierna volgen. Artikel 2:7 Awb zegt dát de weg openstaat; artikel 2:13 Awb werkt uit hoe berichten in procedures moeten worden ingediend, en artikel 2:14 Awb regelt de overige berichten. Het recht van artikel 2:7 Awb betekent dus niet dat iedere e-mail aan ieder willekeurig adres een geldige indiening oplevert.

Het tweede lid: digitaal mag niet verplicht worden

Het tweede lid verbiedt dat het gebruik van de elektronische weg wordt voorgeschreven voor een bericht dat tot een of meer geadresseerden is gericht. Een gemeente mag dus niet bepalen dat een bezwaarschrift uitsluitend via het digitale loket kan worden ingediend, of dat vergunningaanvragen alleen nog via een portaal worden aangenomen.

De beperking tot berichten "gericht tot een of meer geadresseerden" is bewust. Voor algemene bekendmakingen en kennisgevingen — publicaties in het elektronisch gemeenteblad, terinzageleggingen — geldt dit verbod niet; daar is elektronische publicatie juist de norm geworden.

Het verbod richt zich tot de regelgever en tot het bestuursorgaan zelf. Het staat er niet aan in de weg dat een bestuursorgaan de digitale route aanprijst, gemakkelijker maakt of sneller afhandelt. Verboden is alleen het afsluiten van de andere routes.

Wat dit voor de praktijk betekent

Voor burgers en bedrijven betekent artikel 2:7 Awb dat het kanaal een keuze blijft. Wie geen DigiD heeft, wie het portaal niet vertrouwt of wie eenvoudigweg liever een brief schrijft, houdt die mogelijkheid. Dat sluit aan bij de zorgplicht voor passende ondersteuning in artikel 2:1 Awb: de overheid moet bereikbaar blijven voor mensen die digitaal niet uit de voeten kunnen.

Voor bestuursorganen betekent het dat de papieren route ingericht moet blijven. Een postbus die niet meer wordt geleegd of een aanvraagformulier dat alleen nog online bestaat, zijn geen neutrale praktische keuzes maar mogelijke schendingen van dit artikel.

Loopt het toch mis — een bericht in een procedure komt binnen op een andere manier dan het bestuursorgaan daarvoor heeft aangewezen — dan biedt artikel 2:16 Awb een reparatieregeling: het bestuursorgaan kan de afzender wijzen op de juiste wijze van verzending. Bij een bezwaarschrift of administratief beroepschrift mag het daarmee niet volstaan. Kon de afzender redelijkerwijs menen dat hij het bericht goed had ingediend, dan wordt een lopende termijn op grond van artikel 2:23 Awb verlengd, met ten minste één werkdag.