Artikel 1:6 Awb: Waarop de Awb niet van toepassing is

Artikel 1:6 Awb zondert een aantal terreinen uit van het grootste deel van de Awb. Voor die terreinen gelden de hoofdstukken 2 tot en met 8 en hoofdstuk 10 niet: geen zorgvuldigheidsnormen uit hoofdstuk 3, geen bezwaarprocedure uit hoofdstuk 7, geen beroep bij de bestuursrechter uit hoofdstuk 8.

De achtergrond verschilt per onderdeel. Meestal bestaat er een eigen rechtsgang die beter op het onderwerp is toegesneden, en zou het onwenselijk zijn als daarnaast een tweede route via de bestuursrechter openstond. Bij de toetsing van levensbeëindiging gaat het er vooral om dat het oordeel over het handelen van een arts niet bij de bestuursrechter thuishoort.

De uitgezonderde terreinen

• Opsporing en vervolging van strafbare feiten en de tenuitvoerlegging van strafrechtelijke beslissingen. Het Wetboek van Strafvordering kent zijn eigen rechtsbescherming, met de rechter-commissaris, de raadkamer en de beklagprocedure. Een beslissing van de officier van justitie om te vervolgen is dus geen besluit waartegen bezwaar openstaat; wie het daarmee oneens is, is aangewezen op de middelen die het strafproces zelf biedt. Wie juist vindt dat ten onrechte niet of niet verder wordt vervolgd, kan daarover beklag doen op grond van artikel 12 Sv.
• De tenuitvoerlegging van vrijheidsbenemende maatregelen op grond van de Vreemdelingenwet 2000. De uitzondering ziet op de manier waarop bijvoorbeeld vreemdelingenbewaring wordt uitgevoerd, zoals het regime tijdens de bewaring. De oplegging van de maatregel zelf valt er niet onder: daartegen staat op grond van de Vreemdelingenwet 2000 beroep open bij de rechtbank.
• De tenuitvoerlegging van andere vrijheidsbenemende maatregelen in een inrichting die in hoofdzaak voor strafrechtelijke detentie bestemd is. Hier geldt de beklagregeling van de Penitentiaire beginselenwet, met de commissie van toezicht en de beroepscommissie van de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming.
• Besluiten en handelingen ter uitvoering van de Wet militair tuchtrecht. Het militaire tuchtrecht kent een eigen beroepsgang bij de militaire kamer van de rechtbank Gelderland.

- Besluiten en handelingen ter uitvoering van de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding. Het oordeel van een regionale toetsingscommissie euthanasie is geen besluit in de zin van de Awb; het kan wel leiden tot strafrechtelijk onderzoek of tot tuchtrechtelijke stappen.

Wat wél van toepassing blijft

De uitzondering is niet volledig. Hoofdstuk 1 (de definities), hoofdstuk 9 (klachtbehandeling) en hoofdstuk 11 blijven gelden, tenzij een bijzondere wet iets anders bepaalt. Dat betekent bijvoorbeeld dat iemand wél een klacht kan indienen over de manier waarop een ambtenaar zich tijdens de opsporing heeft gedragen, ook al staat tegen de opsporingshandeling zelf geen bestuursrechtelijke rechtsgang open.

De grens is smaller dan zij lijkt

De uitzondering geldt voor het handelen ter uitvoering van de genoemde taken, niet voor alles wat een politie- of justitieorganisatie doet. Een besluit van de korpschef op een verzoek om informatie, een subsidiebeslissing van het ministerie van Justitie en Veiligheid of een besluit over een wapenvergunning zijn gewone besluiten waarop de Awb onverkort van toepassing is.

Bij vorderingen van politie of justitie die zowel een opsporingsdoel als een bestuurlijk doel dienen, kan de vraag lastig worden. De rechter kijkt dan naar de grondslag waarop de handeling berust: is die strafvorderlijk, dan sluit dit artikel de weg naar de bestuursrechter af.