Artikel 8:25 Awb: De rechter weigert een gemachtigde

Dit artikel is de keerzijde van de vrije keuze van een gemachtigde. Partijen mogen in beginsel zelf bepalen wie hen bijstaat of vertegenwoordigt, maar de bestuursrechter kan een bepaalde persoon in die rol weigeren als tegen hem ernstige bezwaren bestaan. Advocaten vallen buiten die bevoegdheid.

De weigering is een ingrijpend middel. Zij raakt niet alleen de partij, die haar vertrouwde helper kwijtraakt, maar ook de geweigerde persoon, voor wie het optreden vaak beroepsmatig is. Daarom is de drempel hoog en zijn er waarborgen aan verbonden.

Wat zijn ernstige bezwaren

De wet werkt de maatstaf niet uit, maar het woord ernstig doet zwaar werk. De bevoegdheid is er vooral om de partij zelf te beschermen: het moet gaan om iemand van wie het optreden haar ernstig kan schaden. Een gemachtigde die vervelend, breedsprakig of eigenwijs is, valt daar niet onder, en evenmin iemand die het recht anders uitlegt dan de rechter. Maar wie zo ondeskundig of zo onbetrouwbaar optreedt dat zijn cliënt daardoor de zaak dreigt te verspelen, kan wel in beeld komen.

Waar het wel om kan gaan, is gedrag dat een behoorlijke behandeling van zaken onmogelijk maakt: herhaalde beledigingen of bedreigingen richting rechters of griffiemedewerkers, stelselmatig misleidende stukken, of een werkwijze waarbij grote aantallen zaken worden aangespannen zonder enig reëel belang van de vertegenwoordigde. Het blijft een uiterst middel: de bestuursrechter gaat er terughoudend mee om en gebruikt het alleen in uitzonderlijke gevallen.

De weigering kan zich richten op één zaak, maar de bezwaren tegen een persoon zijn vaak van dien aard dat zij ook in volgende zaken opgeld doen.

Onverwijld en met opgave van redenen

Het tweede lid schrijft voor dat zowel de betrokken partij als de geweigerde persoon onverwijld op de hoogte worden gesteld, met de reden erbij. Die eis heeft twee doelen. De partij moet snel weten dat zij op zoek moet naar iemand anders, zodat zij niet met lege handen op de zitting staat. En de geweigerde persoon moet weten wat hem wordt verweten, zodat hij zich daartegen kan verweren of zijn gedrag kan aanpassen.

Uit de motiveringseis volgt ook een norm voor de rechter zelf: de weigering moet berusten op concrete feiten, niet op een algemene indruk of op wat over iemand wordt verteld.

Een voorbeeld. Een adviesbureau stelt in korte tijd tientallen beroepen in namens omwonenden die van niets weten, en reageert op vragen van de rechtbank met scheldbrieven. De rechtbank deelt het bureau en de betrokken burgers mee dat het bureau in deze zaken niet als gemachtigde wordt toegelaten, en licht toe waarom. De burgers houden hun beroep, maar moeten zelf verder of een ander inschakelen.

Advocaten zijn uitgezonderd

Het derde lid bepaalt dat de weigeringsbevoegdheid niet geldt voor advocaten. Advocaten staan onder eigen toezicht en tuchtrecht; klachten over hun optreden horen daar thuis. Zou de rechter een advocaat kunnen weren, dan zou dat de onafhankelijke positie van de advocatuur aantasten. Voor andere rechtsbijstandverleners, die geen beschermde titel voeren en niet onder dat tuchtrecht vallen, geldt de uitzondering niet.

In de praktijk

• Voor de partij: raakt uw gemachtigde geweigerd, reageer dan meteen. Vraag zo nodig om uitstel van de zitting om een vervanger te zoeken; uw beroep zelf blijft in stand.
• Voor de gemachtigde: beantwoord brieven van de rechtbank zakelijk en op tijd. Zo blijft de discussie gaan over de inhoud van de zaak en niet over de omgangsvormen.
• Verwar dit niet met de bestuurlijke fase: het bestuursorgaan heeft een vergelijkbare bevoegdheid voor het contact met de eigen organisatie, geregeld in artikel 2:2 Awb. Een weigering daar werkt niet automatisch door bij de rechter, en omgekeerd.