Artikel 8:69a Awb: Het relativiteitsvereiste

Dit artikel bevat het relativiteitsvereiste. De bestuursrechter vernietigt een besluit niet op de grond dat het in strijd is met een rechtsregel of een rechtsbeginsel, als die regel of dat beginsel kennelijk niet strekt tot bescherming van de belangen van degene die er een beroep op doet. U kunt dus wel procederen en de rechter kan u zelfs gelijk geven dat er een fout is gemaakt, zonder dat het besluit sneuvelt.

De achterliggende gedachte is dat een beroepsprocedure bedoeld is om de eigen belangen van de indiener te beschermen, niet om als omweg te dienen voor een besluit dat iemand om heel andere redenen onwelgevallig is. Zonder deze bepaling zou elke willekeurige regelovertreding door iedere belanghebbende kunnen worden ingeroepen, ongeacht of die regel iets met hem te maken heeft.

Elke norm heeft een beschermingsbereik

De kern is dat regels ergens voor bedoeld zijn. Een voorschrift dat een gebouw toegankelijk moet zijn voor rolstoelgebruikers, dient de mensen die dat gebouw gaan gebruiken. Een regel over sluitingstijden van horeca dient onder meer de nachtrust van de buurt. De rechter kijkt naar de regel die volgens u is geschonden en vraagt zich af of het belang waarvoor ú opkomt valt binnen de kring van belangen waarvoor die regel is geschreven. Zo niet, dan blijft het besluit op dat punt in stand. Beroept u zich op de zorgvuldigheids- of motiveringsplicht, dan kijkt de rechter volgens vaste rechtspraak naar de inhoudelijke regel waarop die zorgvuldigheid of motivering betrekking heeft: beschermt die regel uw belang kennelijk niet, dan helpt het beroep op een gebrekkig onderzoek of een gebrekkige motivering u ook niet.

Het woord "kennelijk" is de rem

De wet spreekt niet van "niet strekt", maar van "kennelijk niet strekt". Dat is bewust een hoge drempel. Bij twijfel over het beschermingsbereik van een norm werkt de bepaling dus niet: de rechter moet de schending dan gewoon meewegen. Alleen als evident is dat een regel niets met het belang van de indiener van doen heeft, blijft vernietiging achterwege.

Belanghebbende zijn is niet genoeg

Het is belangrijk om twee vragen uit elkaar te houden. De eerste is of u überhaupt mag procederen: daarvoor moet u belanghebbende zijn in de zin van artikel 1:2 Awb. De tweede is of een specifieke beroepsgrond u kan helpen. U kunt heel goed toegang hebben tot de rechter en toch bakzeil halen op een deel van uw argumenten, omdat juist die argumenten op regels berusten die uw belang niet beschermen.

De exploitant van een camping gaat in beroep tegen een vergunning voor een meerdaags muziekfestival op het terrein naast zijn camping. Hij voert onder meer aan dat de gemeente niet goed heeft gekeken naar de voorschriften over het maximale aantal bezoekers en de nooduitgangen op het festivalterrein. Die voorschriften zijn er voor de veiligheid van de festivalgangers, niet voor de camping ernaast; ook als de rechter vindt dat de gemeente daar steken heeft laten vallen, leidt dat niet tot vernietiging. Anders ligt het met zijn grond dat de muziek tot diep in de nacht over zijn camping zal klinken. Regels over geluid naar de omgeving beschermen juist degenen die daar verblijven en werken, en op die regels kan hij zich in beginsel wél beroepen.

In de praktijk

• Voor de burger of ondernemer: kies gronden die aansluiten bij uw eigen situatie en leg uit waarom de geschonden regel juist ú raakt. Een lijst met alle denkbare regelovertredingen levert vaak minder op dan twee goed onderbouwde punten die uw eigen belang treffen.
• Voor de derde-belanghebbende: maak concreet wat uw feitelijke gevolgen zijn. Wie op eigen hinder, zicht of veiligheid wijst, staat sterker dan wie zich uitsluitend op procedurele onvolkomenheden beroept.
• Voor het bestuursorgaan: geef in uw verweer aan welk belang een ingeroepen regel volgens u beschermt, al is de rechter niet van zo'n beroep afhankelijk: de bepaling is dwingend geformuleerd. Het is bovendien geen vrijbrief: de fout blijft een fout en kan bij een andere belanghebbende alsnog tot vernietiging leiden.

Dit artikel werkt samen met artikel 8:69 Awb: de rechter vult wel de rechtsgronden aan, maar mag aan een aangevulde grond geen vernietiging verbinden als het beschermingsbereik ontbreekt. Blijft het besluit hierdoor in stand, dan eindigt de zaak met een ongegrondverklaring als bedoeld in artikel 8:70 Awb.