Artikel 8:16 Awb: Hoe je een wrakingsverzoek indient

Dit artikel bevat de spelregels voor het indienen van een wrakingsverzoek: wanneer je het moet doen, in welke vorm, hoeveel gronden je tegelijk moet aanvoeren en wat er gebeurt zodra het verzoek er ligt. De inhoudelijke maatstaf voor wraking staat in artikel 8:15 Awb; hier gaat het om de procedure.

Al die regels hebben één doel: voorkomen dat wraking een instrument wordt om een procedure te vertragen of om een rechter kwijt te raken van wie je het oordeel al voelt aankomen.

Meteen, niet later

Het verzoek moet worden gedaan zodra de feiten of omstandigheden aan de verzoeker bekend zijn geworden. Er staat geen aantal dagen bij; de maatstaf is direct handelen. Hoor je op zitting dat de rechter een band heeft met de wederpartij, dan wraak je op die zitting. Wie eerst afwacht hoe de zitting verloopt en pas daarna wraakt, loopt het risico dat het verzoek al op dit punt sneuvelt.

Schriftelijk, gemotiveerd, en alles tegelijk

De hoofdregel is een schriftelijk en gemotiveerd verzoek. Motiveren betekent: benoemen welke feiten of omstandigheden je aanvoert en waarom die de onpartijdigheid raken. Is het onderzoek ter zitting al begonnen, of is het horen van partijen of getuigen in het vooronderzoek al aangevangen, dan mag het verzoek ook mondeling worden gedaan. Dat is praktisch: je kunt op dat moment moeilijk een brief schrijven.

Alle feiten en omstandigheden moeten tegelijk worden voorgedragen. Je mag je gronden dus niet bewaren om ze later, als het eerste verzoek is afgewezen, alsnog in te brengen. Maak je lijst in één keer compleet.

Een tweede verzoek tegen dezelfde rechter

Een volgend wrakingsverzoek tegen dezelfde rechter wordt niet in behandeling genomen. Daar is één uitzondering op: als je feiten of omstandigheden aanvoert die pas ná het eerdere verzoek aan jou bekend zijn geworden. Wie een tweede verzoek indient, doet er dus goed aan uitdrukkelijk te vermelden wanneer en hoe hij van die nieuwe feiten hoorde.

Wat er gebeurt na het verzoek

Wordt het verzoek op zitting gedaan, dan wordt het onderzoek ter zitting geschorst. De behandeling stopt op dat moment. De gewraakte rechter onthoudt zich vervolgens van verdere behandeling van de zaak, inclusief het nemen van beslissingen. Alleen wat geen uitstel duldt mag hij nog doen; denk aan een maatregel die niet kan wachten zonder onherstelbaar nadeel.

Een voorbeeld

Tijdens de zitting over een bijstandsboete zegt de rechter dat hij de betrokken sociale dienst "van vorige zaken kent als een zorgvuldige club". De gemachtigde van de burger wraakt de rechter direct mondeling en noemt daarbij ook een tweede punt: de rechter zou eerder al hebben gezegd dat het dossier hem "duidelijk" leek. Beide punten worden in één adem aangevoerd, precies zoals het derde lid verlangt. De zitting wordt geschorst. Berust de rechter niet zelf in de wraking, dan beslist een meervoudige kamer zonder hem zo spoedig mogelijk over het verzoek; pas als dat wordt toegewezen, gaat de zaak naar een andere rechter.

In de praktijk

• Noteer het moment: schrijf op wanneer je de feiten hoorde. Dat is bij een discussie over tijdigheid je belangrijkste gegeven.
• Zeg het hardop op zitting: een mondeling verzoek is geldig zodra het onderzoek is begonnen; wachten tot je thuis bent kost je de tijdigheid.
• Voor het bestuursorgaan: ook jij kunt wraken. Doe dat op dezelfde manier, en houd er rekening mee dat de behandeling van de zaak stilligt totdat over het verzoek is beslist.

De behandeling van het verzoek zelf staat in artikel 8:18 Awb. De rechter kan het verzoek ook accepteren zonder procedure, zie artikel 8:17 Awb.