Artikel 8:8 Awb: Eén besluit, meerdere rechtbanken

Dit artikel lost een praktisch probleem op: soms wordt tegen hetzelfde besluit bij verschillende rechtbanken beroep ingesteld. Dat gebeurt bijvoorbeeld als belanghebbenden in verschillende delen van het land wonen en ieder bij de eigen rechtbank naar de rechter stapt. De wet wijst dan één rechtbank aan die alle zaken verder behandelt, zodat niet twee rechters los van elkaar over hetzelfde besluit oordelen.

De reden daarvoor is meer dan efficiëntie. Twee rechtbanken die apart over één vergunning of één subsidiebesluit beslissen, kunnen tot tegengestelde uitkomsten komen: de ene vernietigt het besluit, de andere laat het in stand. Voor het bestuursorgaan en voor alle betrokkenen is dat onwerkbaar. Concentratie bij één rechtbank voorkomt dat.

Wie het eerst komt, behandelt de zaak

De hoofdregel van het eerste lid is eenvoudig: de bevoegde rechtbank waarbij als eerste beroep is ingesteld, behandelt alle zaken over dat besluit. Beslissend is het moment van instellen, niet de vraag welke rechtbank het snelst werkt of het dichtst bij het bestuursorgaan zit. Welke rechtbanken überhaupt bevoegd zijn, volgt uit artikel 8:7 Awb.

Zijn de eerste beroepen gelijktijdig ingesteld, dan geeft de volgorde de doorslag waarin de rechtbanken worden genoemd in artikel 1 van de Wet op de rechterlijke indeling. Dat is een neutraal en controleerbaar criterium: geen onderhandeling tussen gerechten, maar een vaste lijst.

Verwijzen gaat vanzelf

Het tweede lid legt de overige rechtbanken een plicht op. Zij verwijzen de bij hen aanhangig gemaakte zaak naar de rechtbank die verder behandelt en sturen het volledige dossier mee. U hoeft daarvoor zelf niets te doen: uw beroep blijft bestaan en verhuist alleen naar een ander gerecht. Er is geen nieuw beroepschrift nodig en er gaat geen nieuwe termijn lopen.

Wat het bestuursorgaan moet doen

Rechtbanken kijken niet in elkaars postbus. Het bestuursorgaan is meestal de enige die van alle beroepen weet, omdat elke rechtbank bij hem het dossier opvraagt. Daarom verplicht het derde lid het bestuursorgaan om onverwijld aan de betrokken rechtbanken te melden dat er bij meer dan één rechtbank beroep loopt. Wie dat nalaat, laat twee procedures onnodig naast elkaar doorlopen.

Het vierde lid regelt een bijzonder geval. Bij rechtstreeks beroep — waarbij de bezwaarfase op verzoek wordt overgeslagen — stuurt het bestuursorgaan de bezwaarschriften door naar de rechter. Gaat het om twee of meer bezwaarschriften tegen hetzelfde besluit, dan moeten die naar dezelfde rechtbank: de rechtbank die volgens de tweede volzin van het eerste lid aan zet is, dus via de wettelijke lijst. Wanneer die doorzending aan de orde is, staat in artikel 7:1a Awb.

Een voorbeeld

Een minister neemt een besluit waarbij verschillende mensen belang hebben. Omdat het geen besluit van een gemeente, provincie of waterschap is, bepaalt op grond van artikel 8:7 Awb de woonplaats van de indiener welke rechtbank bevoegd is. Een belanghebbende uit het noorden van het land stelt op maandag beroep in bij de rechtbank van zijn woonplaats; een belanghebbende uit het zuiden doet dat twee dagen later bij de zijne. Beide rechtbanken zijn bevoegd. Omdat het eerste beroep als eerste binnenkwam, behandelt die rechtbank beide zaken. De andere rechtbank verwijst de zaak en stuurt de stukken door; de tweede indiener krijgt daarvan bericht en procedeert verder bij het andere gerecht.

In de praktijk

• Voor de burger of ondernemer: schrik niet van een brief dat uw zaak is verwezen. Uw beroep is niet afgewezen, alleen het adres verandert. Stuur latere stukken naar de rechtbank die de zaken verder behandelt en noem daarbij het nieuwe zaaknummer.
• Voor het bestuursorgaan: houd bij hoeveel beroepen tegen één besluit binnenkomen en meld samenloop meteen. Dat scheelt een dubbel verweerschrift en twee zittingen over dezelfde feiten.
• Boven de rechtbank: het vijfde lid verklaart deze regeling van overeenkomstige toepassing als het beroep in eerste aanleg bij een gerechtshof kan worden ingesteld. Ook dan geldt: wie het eerst is, behandelt.