Artikel 9:36 Awb: Het rapport van de ombudsman

Dit artikel beschrijft hoe een ombudsmanonderzoek eindigt: met een rapport waarin de ombudsman zijn bevindingen en zijn oordeel opschrijft. Vindt hij een gedraging niet behoorlijk, dan moet hij er ook bij zetten welk vereiste van behoorlijkheid is geschonden. Het rapport gaat naar het bestuursorgaan, naar de verzoeker en naar degene om wiens gedraging het draait. Doet de ombudsman daarbij een aanbeveling, dan moet het bestuursorgaan laten weten wat het daarmee doet.

Het rapport is het eindproduct van de procedure. De ombudsman kan geen besluit vernietigen, geen boete opleggen en geen schadevergoeding toekennen. Zijn instrument is het gemotiveerde oordeel: een openbaar en onderbouwd verhaal over wat er misging en waarom dat niet door de beugel kan.

Bevindingen én oordeel

Het rapport bestaat uit twee lagen. De bevindingen zijn de feiten, die eerder al aan de betrokkenen zijn voorgelegd op grond van artikel 9:35 Awb. Het oordeel is de waardering daarvan: was het handelen behoorlijk of niet? Die tweedeling maakt het rapport controleerbaar. Wie het niet eens is met de uitkomst, kan nagaan of het meningsverschil over de feiten gaat of over de norm.

Benoemen welke norm is geschonden

Als het oordeel negatief is, mag de ombudsman het niet laten bij "dit was niet behoorlijk". Hij moet aanwijzen welk vereiste van behoorlijkheid is geschonden. De Algemene wet bestuursrecht somt die vereisten niet op; behoorlijkheid is een ruimer begrip dan rechtmatigheid. Een gemeente kan juridisch in haar recht staan en zich tóch onbehoorlijk gedragen, bijvoorbeeld door iemand maandenlang in het ongewisse te laten of door een toezegging niet na te komen. Door de norm te benoemen weet het bestuursorgaan wat het de volgende keer anders moet doen.

Neem iemand die een gehandicaptenparkeerkaart aanvraagt en daarna anderhalf jaar niets hoort, ondanks tientallen telefoontjes. De ombudsman oordeelt dat de gemeente onbehoorlijk heeft gehandeld en benoemt de geschonden norm: er is niet voortvarend gehandeld en de aanvrager is niet geïnformeerd over de vertraging. Hij beveelt aan de aanvraag alsnog snel af te ronden en terugbelnotities voortaan te registreren.

Rekening houden met de Wet open overheid

Bij het opstellen van het rapport moet de ombudsman artikel 5.1 van de Wet open overheid in acht nemen. Dat artikel bevat de gronden waarop informatie niet of niet volledig naar buiten mag, zoals de bescherming van de persoonlijke levenssfeer en van vertrouwelijk verstrekte bedrijfsgegevens. Omdat een rapport bedoeld is om gelezen te worden, weegt de ombudsman af wat er wél en niet in kan: medische gegevens van een klager, namen van derden of concurrentiegevoelige cijfers horen er in beginsel niet ongefilterd in.

De aanbeveling: opvolgen of uitleggen

De ombudsman kan zijn oordeel laten volgen door een aanbeveling; die bevoegdheid ligt in artikel 9:27 Awb, derde lid. Het vierde lid koppelt daar een reactieplicht aan: het bestuursorgaan laat binnen een redelijke termijn weten hoe het gevolg zal geven aan de aanbeveling. Overweegt het de aanbeveling níet op te volgen, dan moet het dat gemotiveerd melden. Een aanbeveling is dus niet juridisch afdwingbaar, maar zwijgen is geen optie: het is opvolgen of uitleggen.

In de praktijk

• Voor de verzoeker: verwacht geen vergoeding of vernietiging. Een rapport is een oordeel, geen uitspraak. Wat het wél oplevert, is een vastgelegde erkenning die je kunt gebruiken in een gesprek met de organisatie of in een verzoek om schadevergoeding elders.
• Voor het bestuursorgaan: beantwoord een aanbeveling concreet en op tijd. Een reactie in de trant van "wij nemen dit ter harte" is geen mededeling over de wijze waarop gevolg wordt gegeven. Wil je afwijken, geef dan een echte reden.
• Voor beiden: lees het rapport op de geschonden norm, niet alleen op de conclusie. Daar zit de informatie die herhaling voorkomt.

Dit artikel sluit aan op artikel 9:35 Awb, dat de fase van wederhoor regelt, en wordt aangevuld door artikel 9:36a Awb over de openbaarheid van de stukken die de ombudsman onder zich houdt.