- Indien de bestuursrechter het beroep gegrond verklaart, vernietigt hij het bestreden besluit geheel of gedeeltelijk.
- De vernietiging van een besluit of een gedeelte van een besluit brengt vernietiging van de rechtsgevolgen van dat besluit of van het vernietigde gedeelte daarvan mee.
- De bestuursrechter kan bepalen dat: a. de rechtsgevolgen van het vernietigde besluit of het vernietigde gedeelte daarvan geheel of gedeeltelijk in stand blijven, of b. zijn uitspraak in de plaats treedt van het vernietigde besluit of het vernietigde gedeelte daarvan.
- De bestuursrechter kan, indien toepassing van het derde lid niet mogelijk is, het bestuursorgaan opdragen een nieuw besluit te nemen of een andere handeling te verrichten met inachtneming van zijn aanwijzingen. Daarbij kan hij: a. bepalen dat wettelijke voorschriften over de voorbereiding van het nieuwe besluit of de andere handeling geheel of gedeeltelijk buiten toepassing blijven; b. het bestuursorgaan een termijn stellen voor het nemen van het nieuwe besluit of het verrichten van de andere handeling.
- De bestuursrechter kan zo nodig een voorlopige voorziening treffen. Daarbij bepaalt hij het tijdstip waarop de voorlopige voorziening vervalt.
- De bestuursrechter kan bepalen dat, indien of zolang het bestuursorgaan niet voldoet aan een uitspraak, het bestuursorgaan aan een door hem aangewezen partij een in de uitspraak vast te stellen dwangsom verbeurt. De artikelen 611a, vierde lid, 611b tot en met 611d en 611g van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering zijn van overeenkomstige toepassing.
←
Terug 8:71 · Doorverwijzing naar de burgerlijke rechter
Verder 8:72a · Zelf beslissen over de bestuurlijke boete
→
Artikel 8:72 Awb: Wat de rechter kan na een gegrond beroep
Wat de rechter kan na een gegrond beroep
Wettekst
Toelichting
Dit artikel bepaalt wat de bestuursrechter doet zodra hij een beroep gegrond verklaart. De hoofdregel is kort: het bestreden besluit wordt vernietigd, helemaal of alleen voor het deel dat niet deugt. Daarnaast krijgt de rechter een gereedschapskist om het geschil ook echt af te maken: hij kan de gevolgen van het vernietigde besluit laten voortbestaan, zelf de knoop doorhakken, het bestuursorgaan opdragen opnieuw te beslissen, een voorlopige voorziening treffen en een dwangsom opleggen als het bestuursorgaan de uitspraak negeert.
Alleen vernietigen zou vaak weinig opleveren. Wie na twee jaar procederen gelijk krijgt, zit dan opnieuw te wachten op een besluit dat misschien weer verkeerd uitpakt. De extra bevoegdheden doorbreken die cirkel: de rechter moet het geschil zoveel mogelijk definitief beslechten.
Vernietigen is verplicht, maar mag gedeeltelijk
Verklaart de rechter het beroep gegrond, dan volgt vernietiging; dat is geen keuze. Wel kan hij de vernietiging beperken tot het onderdeel dat gebrekkig is: bij een handhavingsbesluit met vijf lasten kan hij bijvoorbeeld alleen de derde last vernietigen. Het tweede lid maakt duidelijk hoe ver een vernietiging reikt: met het besluit verdwijnen ook de rechtsgevolgen ervan, en dat met terugwerkende kracht. Juridisch is het alsof het besluit nooit is genomen. Hield het vernietigde besluit bijvoorbeeld de intrekking van een uitkering in, dan vervalt die intrekking en herleeft het recht op de uitkering.
Wie eerst bezwaar heeft gemaakt, doet er goed aan na te gaan wat er precies van tafel gaat. Meestal richt het beroep zich tegen de beslissing op bezwaar, en dan treft de vernietiging alleen die beslissing. Uw oorspronkelijke besluit, zoals een weigering of een intrekking, en uw bezwaar daartegen staan dan nog steeds. Het bestuursorgaan moet dus opnieuw op dat bezwaar beslissen en zich daarbij aan de uitspraak houden. Moet ook het oorspronkelijke besluit meteen verdwijnen of worden aangepast, dan kan de rechter dat bereiken door op grond van het derde lid zelf in de zaak te voorzien.
De gevolgen in stand laten of zelf beslissen
Het derde lid biedt twee manieren om het geschil af te ronden. De rechter kan bepalen dat de rechtsgevolgen van het vernietigde besluit toch in stand blijven. Dat ligt voor de hand bij een gebrek dat de uitkomst niet raakt: de motivering deugde niet, maar tijdens de procedure is alsnog onderbouwd dat de beslissing inhoudelijk juist was. De burger krijgt dan gelijk op de vorm, maar de vergunning blijft geweigerd.
De tweede route is zelf in de zaak voorzien: de uitspraak treedt in de plaats van het vernietigde besluit. De wet stelt daarvoor niet de eis dat er nog maar één uitkomst denkbaar is. Waar het om gaat, is dat voldoende vaststaat wat de uitkomst moet zijn en dat de ruimte die het bestuursorgaan heeft om zelf af te wegen, zich er niet tegen verzet.
Een voorbeeld. Een gemeente weigert een omgevingsvergunning voor een dakkapel omdat die volgens haar in strijd is met het omgevingsplan. In beroep blijkt dat het omgevingsplan de dakkapel wel toelaat en dat er geen andere weigeringsgrond is. De rechter vernietigt de weigering en bepaalt dat zijn uitspraak in de plaats treedt van het vernietigde besluit: de vergunning is daarmee verleend.
Terug naar het bestuursorgaan, met aanwijzingen
Kan de rechter niet zelf beslissen, bijvoorbeeld omdat het bestuursorgaan beleidsruimte heeft of nog onderzoek moet doen, dan draagt hij op grond van het vierde lid op een nieuw besluit te nemen of een andere handeling te verrichten, met inachtneming van zijn bindende aanwijzingen. Daarbij horen twee hulpmiddelen: hij kan voorschriften over de voorbereiding buiten toepassing laten, zodat niet de hele inspraak- of adviesronde over moet, en hij kan een termijn stellen voor het nieuwe besluit.
Voorlopige voorziening en dwangsom
Het vijfde lid laat de rechter zo nodig een voorlopige voorziening treffen voor de tussenliggende periode, bijvoorbeeld dat een uitkering doorloopt totdat er een nieuw besluit is; hij bepaalt zelf wanneer die vervalt. Het zesde lid geeft het drukmiddel: het bestuursorgaan verbeurt een dwangsom zolang het niet aan de uitspraak voldoet. Daarop zijn bepalingen uit het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van overeenkomstige toepassing.
In de praktijk
- Voor de burger: vraag in uw beroepschrift uitdrukkelijk of de rechter zelf in de zaak wil voorzien en onderbouw waarom de uitkomst al voldoende vaststaat. Vraag ook om een termijn en een dwangsom als u traagheid vreest.
- Voor het bestuursorgaan: een uitspraak waarin de rechtsgevolgen in stand blijven, voorkomt dubbel werk. Herstel een gebrek daarom al tijdens de procedure en leg dat schriftelijk vast.
Dit artikel sluit aan op artikel 8:70 Awb, dat opsomt welke uitspraken mogelijk zijn, en op artikel 8:69 Awb, dat de rechter binnen de grenzen van het beroep houdt. Met de tussenuitspraak van artikel 8:51a Awb kan een gebrek al tijdens de procedure worden hersteld. Over griffierecht en proceskosten gaan de artikelen 8:74 en 8:75 Awb.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer mogen de gevolgen van een vernietigd besluit blijven bestaan?
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State overweegt dat de rechter die een besluit vernietigt moet onderzoeken of hij het geschil definitief kan beslechten, onder meer door de rechtsgevolgen van het besluit in stand te laten. Daarvoor is niet nodig dat nog maar een beslissing mogelijk is. Is het besluit vernietigd wegens een motiveringsgebrek, dan kan het uit oogpunt van proceseconomie passend zijn de rechtsgevolgen te laten bestaan als het bestuursorgaan aan zijn besluit vasthoudt, dat besluit alsnog voldoende motiveert en de andere partij daarop voldoende heeft kunnen reageren. Beslissend is of de inhoud van het besluit na die motivering de rechterlijke toets doorstaat.
-
Wanneer mag de rechter zelf in de zaak voorzien?
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State overweegt dat de rechter die een besluit vernietigt moet bekijken of hij zelf in de zaak kan voorzien, dus of zijn uitspraak in de plaats van het vernietigde besluit kan treden. Hij mag dat alleen doen als hij de overtuiging heeft dat de uitkomst van het geschil niet anders zou zijn wanneer het bestuursorgaan opnieuw zou beslissen, en dat die uitkomst de toets aan het recht doorstaat. Bij die beoordeling weegt hij de aard en de ernst van het gebrek mee.
-
Welke termijn en dwangsom kan de rechter aan een opdracht verbinden?
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State overweegt dat de rechter die het bestuursorgaan opdraagt een nieuw besluit te nemen daarbij een termijn stelt die niet onnodig lang maar ook niet onrealistisch kort is; in deze asielzaak weegt zij mee dat zorgvuldigheid nodig is maar de betrokkene al gehoord was. Verder kan de rechter bepalen dat het bestuursorgaan een dwangsom verbeurt als het de uitspraak niet nakomt. De tijdelijke wet die dat voor asielzaken uitsloot heeft de Afdeling onverbindend verklaard, zodat zij ook in deze zaak een dwangsom kon opleggen.
-
Mag de rechter een boete op een nieuwe overtreding baseren?
Het College van Beroep voor het bedrijfsleven oordeelt dat de bevoegdheid om zelf in de zaak te voorzien niet zo ver reikt dat de rechter aan een boetebesluit een overtreding ten grondslag legt die het bestuursorgaan er eerder niet aan ten grondslag had gelegd. Is de verweten overtreding niet bewezen, dan mist het boetebesluit een deugdelijke grondslag en kan de rechter dat gebrek niet op die manier herstellen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.