Artikel 8:111 Awb: Wanneer incidenteel hoger beroep blijft staan

Dit artikel regelt wat er met een incidenteel hoger beroep gebeurt als het gewone hoger beroep sneuvelt. De hoofdregel is geruststellend voor wie incidenteel hoger beroep heeft ingesteld: verklaart de hogerberoepsrechter het hoger beroep niet-ontvankelijk, dan gaat het incidentele beroep daar in beginsel niet in mee. Alleen in drie omschreven gevallen deelt het incidentele beroep wel in de val van het hoofdberoep.

De achtergrond is dat incidenteel hoger beroep een reactiemogelijkheid is. Wie zelf tevreden genoeg was met de uitspraak van de rechtbank, hoefde geen hoger beroep in te stellen. Pas toen de ander dat wel deed, ontstond de behoefte om ook de eigen bezwaren op tafel te leggen. Zou dat incidentele beroep automatisch verdwijnen zodra het hoofdberoep struikelt, dan werd die reactiemogelijkheid een wassen neus.

Wat incidenteel hoger beroep is

Incidenteel hoger beroep is het hoger beroep dat iemand instelt nadat een andere partij al hoger beroep heeft ingesteld. Artikel 8:110 Awb opent die mogelijkheid voor degene die ook zelf hoger beroep had kunnen instellen. Het is dus geen zelfstandig gestart appel, maar een antwoord op het appel van een ander.

De drie uitzonderingen

• Te laat ingesteld. Is het hoger beroep niet-ontvankelijk omdat de termijn voor het instellen ervan is overschreden, dan valt het incidentele beroep mee.
• Griffierecht te laat betaald. Hetzelfde geldt als de niet-ontvankelijkheid het gevolg is van overschrijding van de betalingstermijn voor het griffierecht.
• Niet gerechtigd. Was degene die hoger beroep instelde daartoe helemaal niet bevoegd, dan houdt het incidentele beroep evenmin stand.

In deze drie gevallen heeft de rechter het hoofdberoep nooit inhoudelijk in behandeling kunnen nemen. Er was, achteraf bezien, geen geldig appel om op te reageren. Bij alle andere ontvankelijkheidsgebreken van het hoofdberoep blijft het incidentele beroep gewoon overeind en beslist de rechter er wel over.

Intrekking van het hoger beroep

Het tweede lid regelt de intrekking. Trekt de oorspronkelijke appellant zijn hoger beroep in nadat de termijn voor incidenteel hoger beroep is gaan lopen, dan raakt dat de ontvankelijkheid van het incidentele beroep niet. Wie op tijd heeft gereageerd, kan dus niet alsnog buitenspel worden gezet door een partij die zich bedenkt. Let op dat dit over ontvankelijkheid gaat: een incidenteel beroep dat onder een voorwaarde is ingesteld, kan om een andere reden vervallen. Artikel 8:112 Awb werkt dat uit.

Een gemeente en een omwonende procederen over een handhavingsbesluit. De omwonende wint bij de rechtbank op één punt en verliest op een ander punt, maar legt zich daarbij neer. De gemeente stelt hoger beroep in; de omwonende reageert met incidenteel hoger beroep over het punt dat hij verloor. Vlak voor de zitting trekt de gemeente haar hoger beroep in. Het incidentele beroep van de omwonende blijft ontvankelijk en de hogerberoepsrechter beoordeelt zijn klacht alsnog.

In de praktijk

• Voor burgers en bedrijven. Reageer binnen de gestelde termijn met incidenteel hoger beroep als u het op onderdelen oneens bent met de uitspraak. U loopt niet het risico dat uw reactie waardeloos wordt zodra de tegenpartij afhaakt.
• Voor bestuursorganen. Intrekken van het eigen hoger beroep is geen ontsnappingsroute meer zodra de incidentele termijn is aangevangen. Weeg dat mee voordat u appel instelt tegen een uitspraak waarin ook de wederpartij op punten heeft verloren.
• Voor iedereen. Controleer bij een niet-ontvankelijkverklaring van het hoofdberoep altijd op welke grond die berust. Alleen de drie genoemde gronden trekken het incidentele beroep mee in de val.