Artikel 5:42 Awb: Overlijden van de overtreder

Dit artikel regelt wat er met een bestuurlijke boete gebeurt als de overtreder overlijdt. De hoofdlijn is eenvoudig: een boete kan niet meer worden opgelegd aan iemand die is overleden, en een boete die nog niet definitief vaststaat of nog niet is betaald, vervalt op het moment van overlijden.

Daarachter zit het uitgangspunt dat een straf persoonlijk is. Een boete is bedoeld om de overtreder leed toe te voegen om wat hij zelf heeft gedaan. Dat doel verdwijnt met de overtreder. Zou de rekening naar de nabestaanden gaan, dan zouden mensen worden gestraft voor gedrag van een ander.

Geen boete meer opleggen

Het eerste lid verbiedt het opleggen van een boete als de overtreder is overleden. Dat geldt ook als het onderzoek al helemaal rond is en het besluit klaarligt: zolang de boete nog niet is opgelegd, mag zij na het overlijden niet meer worden opgelegd. Het bestuursorgaan moet het dossier dan sluiten.

Al opgelegde boetes: onherroepelijk of niet

Het tweede lid onderscheidt twee situaties. Staat de boete op het moment van overlijden nog niet onherroepelijk vast — de bezwaartermijn loopt nog, of er loopt een bezwaar- of beroepsprocedure — dan vervalt de boete helemaal. De procedure verliest haar onderwerp.

Was de boete op dat moment al wel onherroepelijk, dan blijft alleen overeind wat al is betaald. Het onbetaalde deel vervalt. Had de overledene bijvoorbeeld een betalingsregeling en waren er drie van de tien termijnen voldaan, dan blijft het betaalde bedrag betaald en verdwijnt de rest. De nalatenschap hoeft het restant niet aan te vullen, en al betaalde bedragen worden niet terugbetaald.

Een voorbeeld. Een man krijgt een bestuurlijke boete omdat hij een inlichtingenplicht niet is nagekomen. Hij maakt bezwaar en overlijdt terwijl het bezwaar nog loopt. De boete was op dat moment niet onherroepelijk en vervalt dus in haar geheel. Zijn erfgenamen hoeven niets te betalen en hoeven de procedure niet voort te zetten. Had hij het bezwaar laten lopen en was de boete al onherroepelijk geworden, maar had hij nog niets betaald, dan vervalt het volledige bedrag alsnog.

Wat dit betekent voor nabestaanden

Nabestaanden komen deze bepaling meestal tegen als er nog een aanmaning of een dwangbevel binnenkomt na het overlijden. Zo'n invordering mist dan grondslag voor het onbetaalde deel. Het loont om het bestuursorgaan schriftelijk op het overlijden te wijzen en een uittreksel of akte van overlijden mee te sturen, zodat de administratie de vordering kan afboeken.

Let op dat het artikel alleen over de boete gaat. Andere verplichtingen van de overledene volgen hun eigen regels: een terugvordering van te veel ontvangen uitkering of de kosten van bestuursdwang op grond van artikel 5:25 Awb zijn geen straf en vervallen niet automatisch door het overlijden.

In de praktijk

• Meld het overlijden meteen: stuur een korte brief aan het bestuursorgaan met de datum van overlijden en een bewijsstuk.
• Controleer of er al is betaald: alleen het nog niet betaalde deel van een onherroepelijke boete vervalt; betaalde bedragen komen niet terug.
• Voor het bestuursorgaan: controleer vóór het opleggen van een boete of de overtreder nog in leven is, zeker als er veel tijd zit tussen constatering en besluit.
• Bij rechtspersonen: dit artikel gaat over overlijden van een natuurlijke persoon. Ophouden te bestaan van een bedrijf valt er niet zonder meer onder.