Artikel 4:90 Awb: Contant betalen en de kwitantie

Giraal betalen is de hoofdregel, maar het lukt niet altijd. Dit artikel geeft het bestuursorgaan de ruimte om in een andere vorm te betalen of te ontvangen wanneer een overboeking naar zijn oordeel bezwaarlijk is, en verbindt daaraan één waarborg: voor iedere contante betaling hoort een kwitantie.

Wanneer is giraal betalen bezwaarlijk?

De wet laat dat aan het oordeel van het bestuursorgaan, maar de bepaling is duidelijk bedoeld voor situaties waarin een overboeking niet goed mogelijk of niet doelmatig is. Denk aan iemand die (nog) geen bruikbare Nederlandse bankrekening heeft, aan een rekening die tijdelijk niet kan worden gebruikt, of aan een klein bedrag dat direct aan de balie wordt afgerekend terwijl een overboeking meer administratie kost dan het bedrag waard is.

Dat het bestuursorgaan beoordeelt of giraal betalen bezwaarlijk is, betekent niet dat het willekeurig mag beslissen. Wie om contante uitbetaling vraagt en nul op het rekest krijgt, mag een afweging van de betrokken belangen verwachten en een begrijpelijke uitleg. De algemene eisen aan besluitvorming, zoals de belangenafweging van artikel 3:4 Awb en de motiveringsplicht van artikel 3:46 Awb, blijven gelden.

De kwitantie beschermt de betaler

Het tweede lid legt de plicht om een kwitantie af te geven bij de schuldeiser: degene die het geld ontvangt. Die plicht werkt beide kanten op. Betaalt u contant aan de balie van de gemeente, dan moet de gemeente u een bewijs meegeven. Krijgt u contant geld uitbetaald door een bestuursorgaan, dan bent u de schuldeiser en tekent u dus voor ontvangst.

De reden is bewijs. Bij een overboeking laat de bank een spoor achter, bij contant geld niet. Zonder kwitantie staat na een half jaar uw woord tegenover een administratie waarin de post nog openstaat, en die administratie wint dat vrijwel altijd. Alleen een wettelijk voorschrift kan de kwitantieplicht opzijzetten.

Een voorbeeld

Een buitenlandse standhouder die één dag op een gemeentelijke markt staat, moet ter plekke 45 euro marktgeld betalen en heeft geen mogelijkheid om over te maken. De gemeente laat hem contant betalen bij de marktmeester. Die moet hem een kwitantie geven met het bedrag, de datum en waarvoor is betaald; daarmee kan de standhouder later aantonen dat hij heeft voldaan. Andersom geldt hetzelfde: betaalt een bestuursorgaan bij uitzondering een bedrag contant uit, dan tekent de ontvanger als schuldeiser voor ontvangst, en die kwitantie bewijst dat het bestuursorgaan aan zijn verplichting heeft voldaan.

In de praktijk

• Voor de burger: betaal bij voorkeur giraal. Kan dat echt niet, vraag dan altijd om een kwitantie en bewaar die, ook bij een klein bedrag.
• Voor de burger: controleer of op de kwitantie het bedrag, de datum en de zaak of het kenmerk staan waarop de betaling ziet. Een strookje zonder gegevens bewijst weinig.
• Voor het bestuursorgaan: maak vooraf beleid over wanneer contante betaling wordt toegestaan, zodat de beoordeling niet per medewerker verschilt.
• Voor het bestuursorgaan: zorg dat kwitanties worden genummerd en bewaard. Ontbreekt bij een geschil ieder spoor van de contante ontvangst, dan komt dat voor uw risico.

Voor het moment waarop een girale betaling meetelt geldt artikel 4:89 Awb; bij contante betaling is dat moment de feitelijke overhandiging van het geld, en de kwitantie legt dat moment vast.