Artikel 8:54a Awb: Ten onrechte ingestemd met rechtstreeks beroep

Dit artikel regelt wat er gebeurt als de bezwaarfase ten onrechte is overgeslagen. Een indiener kan het bestuursorgaan vragen zijn bezwaarschrift door te sturen naar de bestuursrechter, zodat de zaak meteen bij de rechter komt; die route staat in artikel 7:1a Awb. Stemt het bestuursorgaan daarmee in terwijl dat kennelijk niet had gemogen, dan kan de rechter de zaak zonder zitting terugsturen naar de bezwaarfase.

Rechtstreeks beroep is bedoeld voor zaken waarin een bezwaarprocedure geen toegevoegde waarde heeft, bijvoorbeeld omdat partijen het over de feiten eens zijn en alleen een rechtsvraag verdeeld houdt. Is de zaak feitelijk nog onuitgezocht of speelt er een belangenafweging die het bestuur eerst zelf moet maken, dan is het overslaan van bezwaar juist schadelijk: de burger verliest een gratis en volledige heroverweging en de rechter krijgt een half dossier.

Dezelfde snelle route als bij artikel 8:54 Awb

De procedure loopt gelijk met de gewone vereenvoudigde behandeling. Zolang partijen nog niet voor een zitting zijn uitgenodigd, kan de rechter het onderzoek sluiten en meteen uitspraak doen. Voorwaarde is dat het kennelijk is dat de instemming niet had mogen worden gegeven: er mag na lezing van de stukken redelijkerwijs geen twijfel over bestaan. Is er wel discussie mogelijk over de vraag of de zaak zich voor rechtstreeks beroep leende, dan hoort de rechter partijen daarover te horen.

De uitspraak stuurt het dossier terug

De uitspraak vernietigt niets en beoordeelt het besluit niet. Zij houdt in dat het bestuursorgaan het beroepschrift alsnog als bezwaarschrift moet behandelen. De burger hoeft dus niets opnieuw in te dienen; het stuk dat er al ligt, krijgt een andere status. Daarmee komt de zaak terug op het punt waar zij hoorde te beginnen: een volledige heroverweging door het bestuursorgaan zelf, met een hoorzitting en met ruimte om ook naar de doelmatigheid van het besluit te kijken.

Voor de termijn waarbinnen het bestuursorgaan dan moet beslissen, verklaart het tweede lid artikel 7:10 Awb van overeenkomstige toepassing. De gewone beslistermijn in bezwaar gaat dus opnieuw lopen, met de verlengings- en opschortingsmogelijkheden die daar staan.

Een voorbeeld

Een horecaondernemer krijgt een exploitatievergunning geweigerd en maakt bezwaar. In het bezwaarschrift vraagt hij om rechtstreeks beroep, omdat hij vindt dat de gemeente toch niet van gedachten verandert. De gemeente stemt in en stuurt het stuk door. Bij de rechtbank blijkt dat partijen het oneens zijn over de feitelijke situatie ter plaatse: hoeveel meldingen van overlast er zijn geweest en of die aan zijn zaak toe te rekenen zijn. Dat feitenonderzoek hoort in bezwaar thuis. De rechtbank doet zonder zitting uitspraak: de gemeente moet het stuk als bezwaarschrift behandelen en een hoorzitting organiseren.

In de praktijk

• Voor de burger. Vraag alleen om rechtstreeks beroep als het geschil echt een zuivere rechtsvraag is. Anders levert het vertraging op in plaats van tijdwinst, en betaalt u wel alvast griffierecht bij de rechtbank.
• Voor het bestuursorgaan. Beoordeel een verzoek om rechtstreeks beroep inhoudelijk in plaats van het automatisch te honoreren. Een instemming die de rechter kennelijk onterecht vindt, komt als bezwaarschrift bij u terug en kost per saldo maanden.
• Voor beiden. Tegen deze uitspraak staat geen rechtsmiddel open. Verzet is in artikel 8:55 Awb alleen mogelijk tegen een uitspraak op grond van artikel 8:54 Awb, en artikel 8:104 Awb sluit hoger beroep uit. Wie vindt dat de zaak zich wél voor rechtstreeks beroep leende, kan dat dus niet meteen aankaarten: de bezwaarfase wordt eerst doorlopen, en tegen de beslissing op bezwaar staat daarna gewoon beroep open.