Artikel 10:28 Awb: Goedkeuring na een rechterlijke uitspraak

Dit artikel voorkomt dat bestuurlijk toezicht een rechterlijk oordeel onderuithaalt. Heeft een rechter over een besluit geoordeeld, of voert het besluit een onherroepelijk geworden rechterlijke beslissing uit, dan mag goedkeuring niet worden onthouden op rechtsgronden die haaks staan op de gronden waarop die beslissing berust.

De achterliggende gedachte is eenvoudig. Als de rechter heeft vastgesteld hoe een regel moet worden uitgelegd, kan een toezichthoudend orgaan niet vervolgens zeggen dat diezelfde regel iets anders betekent en het besluit op die grond blokkeren. Anders zou het bestuur langs de achterdeur ongedaan maken wat de rechter aan de voordeur heeft beslist, en zou een burger die zijn zaak heeft gewonnen alsnog met lege handen staan.

Twee situaties

• De rechter heeft over het besluit zelf geoordeeld. Denk aan een besluit dat na beroep in stand is gebleven of dat de rechter op onderdelen heeft beoordeeld.

- Het besluit voert een onherroepelijke rechterlijke beslissing uit. Het bestuursorgaan neemt dan een nieuw besluit omdat de rechter dat verlangt of omdat het oude besluit is vernietigd.

Wat "in kracht van gewijsde" betekent

Een rechterlijke beslissing is in kracht van gewijsde gegaan als er geen gewoon rechtsmiddel meer tegen openstaat: de termijn voor hoger beroep is verstreken of de hoogste rechter heeft al beslist. Vanaf dat moment staat de beslissing vast en kunnen partijen er niet meer op terugkomen. Precies die vastheid beschermt dit artikel.

Wat wel mag

Het verbod raakt alleen rechtsgronden die in strijd zijn met de gronden die de uitspraak dragen. Gronden die daar los van staan, blijven bruikbaar, mits zij passen binnen artikel 10:27 Awb. Het toezichthoudende orgaan moet dus steeds nagaan wat de rechter precies heeft beslist en waarom, en of zijn eigen bezwaar daarmee botst. Een andere formulering van hetzelfde juridische argument helpt niet; het gaat om de inhoud van de redenering.

Een voorbeeld

Een bestuursorgaan weigert een aanvraag. De rechter vernietigt die weigering omdat de gehanteerde uitleg van een wettelijk criterium onjuist is, en die beslissing wordt onherroepelijk. Het bestuursorgaan neemt vervolgens een nieuw, toewijzend besluit dat aan goedkeuring is onderworpen. Het toezichthoudende orgaan vindt de oorspronkelijke uitleg beter en wil daarom goedkeuring onthouden. Dat kan niet: die grond botst met de gronden waarop de rechterlijke beslissing rust. Ontdekt het orgaan daarentegen dat het nieuwe besluit een financieel voorschrift schendt waarover de rechter niets heeft gezegd, dan mag het op die grond wel weigeren.

In de praktijk

Voor het toezichthoudende orgaan. Lees de rechterlijke beslissing voordat u een oordeel vormt en zet naast elk bezwaar of het al is beslecht. Neem in de motivering op waarom uw grond buiten het bereik van de beslissing valt.

Voor het besluitnemende orgaan en voor betrokken burgers. Wordt goedkeuring geweigerd met een redenering die u herkent uit de procedure die u hebt gewonnen, wijs daar dan expliciet op. Dit artikel geeft daarvoor een zelfstandig argument, naast de begrenzing van de weigeringsgronden in artikel 10:27 Awb.