Artikel 4:18 Awb: De dwangsom vaststellen bij beschikking

Als er een dwangsom is verbeurd omdat het bestuursorgaan te laat besliste, moet het zelf uitrekenen hoeveel dat is en dat vastleggen in een beschikking. Daarvoor geldt een termijn van twee weken, te rekenen vanaf de laatste dag waarover de dwangsom verschuldigd was. De aanvrager hoeft er dus niet om te vragen: het bestuursorgaan neemt het initiatief, ook als het daarmee zijn eigen tekortkoming vastlegt.

Die vaststelling is geen formaliteit. Zij bepaalt het bedrag dat wordt uitbetaald en zij is een besluit, zodat er bezwaar en beroep tegen openstaan als u het met de berekening oneens bent. Zonder zo'n beschikking staat er niets vast en heeft de aanvrager alleen een aanspraak op papier.

Vanaf welke dag lopen die twee weken?

De termijn begint op de laatste dag waarover de dwangsom verschuldigd was. In de praktijk zijn er twee scenario's. Beslist het bestuursorgaan alsnog binnen de 42 dagen, dan telt de dag waarop dat besluit aan de aanvrager wordt verzonden zelf nog mee: dat is de laatste dwangsomdag, en de twee weken gaan de dag daarna lopen. Blijft het besluit uit, dan is de laatste dwangsomdag de tweeënveertigste dag, en gaan de twee weken daarna in. In het tweede geval kan het dus voorkomen dat de dwangsom al is vastgesteld terwijl op de aanvraag nog steeds niet is beslist.

Wat moet erin staan

De beschikking stelt twee dingen vast: dat er een dwangsom verschuldigd is, en hoe hoog die is. Een controleerbare beschikking noemt daarom de datum waarop de beslistermijn afliep, de datum waarop de ingebrekestelling is ontvangen, de eerste dag waarover de dwangsom verschuldigd was, de laatste dag en het aantal dagen per schijf. Wie die gegevens mist, kan de uitkomst niet narekenen en heeft daarmee meteen een grond voor bezwaar.

Een voorbeeld

Een gemeente ontvangt op 6 mei een ingebrekestelling. De eerste dwangsomdag is 21 mei. Op 10 juni verzendt zij alsnog het besluit; die dag telt nog mee, zodat 10 juni de laatste dwangsomdag is: 21 dagen in totaal. Uiterlijk op 24 juni moet de gemeente de dwangsombeschikking nemen, met daarin de berekening van veertien dagen tegen 23 euro en zeven dagen tegen 35 euro, samen 567 euro. Doet zij dat niet, dan is zij ook op dit punt in verzuim.

Als de vaststelling uitblijft

Het gebeurt geregeld dat een bestuursorgaan wel alsnog beslist, maar de dwangsom vervolgens vergeet. Ook de dwangsombeschikking is een besluit dat op tijd moet worden genomen, dus u kunt daarop aandringen en zo nodig het uitblijven ervan aan de bestuursrechter voorleggen. Loopt er al een beroep tegen het niet tijdig beslissen op de aanvraag, dan kan de rechter op uw verzoek meteen zelf de hoogte van de verbeurde dwangsom vaststellen op grond van artikel 8:55c Awb. Dat scheelt een aparte ronde.

In de praktijk

• Voor de aanvrager — maak zelf een berekening voordat de beschikking binnenkomt. Wijkt het bedrag af, dan weet u meteen waar de fout zit, meestal in de begindatum.
• Voor de aanvrager — is er na twee weken niets, stuur dan een korte herinnering met uw eigen telling erbij. Vaak volgt de beschikking dan alsnog.
• Voor het bestuursorgaan — koppel de vaststelling automatisch aan het alsnog genomen besluit. Een dwangsom die pas na een klacht wordt vastgesteld, kost extra werk en levert onnodig bezwaar op.

Na de vaststelling volgt de betaling. Daarop zijn de gewone regels over bestuursrechtelijke geldschulden uit titel 4.4 van toepassing. Betwist u de hoogte en loopt er ook een bezwaar of beroep tegen het besluit op uw aanvraag, dan gaat die procedure op grond van artikel 4:19 Awb mede over de dwangsombeschikking. Gaat u niet op tegen het besluit op de aanvraag, bijvoorbeeld omdat u alsnog hebt gekregen wat u vroeg, dan maakt u binnen de gewone termijn van zes weken afzonderlijk bezwaar tegen de dwangsombeschikking.