Artikel 8:24 Awb: Uzelf laten vertegenwoordigen bij de rechter

Dit artikel geeft iedere partij het recht zich in een beroepsprocedure te laten bijstaan of te laten vertegenwoordigen. Bijstand betekent dat u zelf partij blijft en iemand meeneemt die naast u het woord voert. Vertegenwoordiging gaat verder: dan handelt een gemachtigde in uw plaats en hoeft u zelf niet te verschijnen. In het bestuursrecht bestaat geen verplichte procesvertegenwoordiging, dus u mag ook gewoon uw eigen zaak doen.

Dat is een bewuste keuze van de wetgever. Het bestuursrecht raakt mensen in het dagelijks leven, bij een uitkering, een vergunning of een boete, en die zaken moeten toegankelijk blijven zonder dat een advocaat verplicht is.

Wie kan uw gemachtigde zijn

De Awb stelt geen eisen aan de persoon van de gemachtigde. Het kan een advocaat zijn, maar ook een rechtsbijstandverlener, een vakbondsjurist, een boekhouder, een medewerker van het sociaal raadsliedenwerk of gewoon uw zoon of buurvrouw. Ook een bestuursorgaan maakt van dit artikel gebruik: het laat zich doorgaans vertegenwoordigen door een eigen jurist.

Die vrijheid is niet onbeperkt. De bestuursrechter kan een gemachtigde weigeren als tegen die persoon ernstige bezwaren bestaan; dat is geregeld in artikel 8:25 Awb.

Ook bijzondere wetten kunnen de keuze inperken. Zo bepaalt de Vreemdelingenwet 2000 zelf wie namens een vreemdeling beroep kan instellen; daar kan dus niet iedere willekeurige gemachtigde optreden.

De schriftelijke machtiging

Het tweede lid geeft de rechter de bevoegdheid om een schriftelijke machtiging te verlangen. Dat is geen automatisme, maar een middel om zeker te weten dat de gemachtigde werkelijk namens u optreedt. Vooral als er twijfel bestaat, bijvoorbeeld omdat een organisatie in één keer voor veel mensen beroep instelt, wordt daarnaar gevraagd.

Een machtiging hoeft niet ingewikkeld te zijn. Uw naam, de naam van de gemachtigde, om welk besluit of welke zaak het gaat, de datum en uw handtekening zijn genoeg. Vraagt de rechter om een machtiging, dan krijgt u daarvoor een termijn. Wordt die termijn niet benut, dan geldt dat als een verzuim in de zin van artikel 6:6 Awb: de rechter kan het beroep dan niet-ontvankelijk verklaren, zonder dat de zaak inhoudelijk wordt beoordeeld. Een machtiging die binnen de gestelde termijn binnenkomt, herstelt het gebrek wel, ook als die er bij het instellen van het beroep nog niet was.

Advocaten hoeven niets te laten zien

Het derde lid zondert advocaten uit. Een advocaat wordt op zijn woord geloofd dat hij bevoegd is op te treden. Dat hangt samen met de eigen beroepsregels en het tuchtrecht waaraan advocaten zijn onderworpen: wie zich ten onrechte als gemachtigde opwerpt, riskeert een tuchtrechtelijke maatregel.

Een voorbeeld. Een ondernemer krijgt een last onder dwangsom en vraagt zijn accountant het beroep te voeren. De rechtbank stuurt een brief met het verzoek een machtiging over te leggen. De accountant mailt een ondertekende verklaring van de ondernemer en de zaak gaat door. Had de ondernemer een advocaat ingeschakeld, dan was die brief er niet gekomen.

In de praktijk

• Zet de machtiging er meteen bij. Stuur bij het beroepschrift direct een ondertekende machtiging mee als u niet zelf tekent. Dat scheelt een herstelbrief.
• Let op de correspondentie. Zodra u een gemachtigde heeft, verloopt het contact met de rechtbank via die gemachtigde. Spreek dus af wie de post in de gaten houdt.
• Bijstand en vertegenwoordiging kunnen samengaan. U mag zelf naar de zitting komen én iemand meenemen die het juridische deel toelicht.
• Voor de bestuurlijke fase geldt een eigen regeling. Het recht op bijstand en vertegenwoordiging bij het bestuursorgaan zelf, bijvoorbeeld tijdens de bezwaarprocedure, staat in artikel 2:1 Awb.