Artikel 4:98 Awb: Wettelijke rente over een te late betaling

Wie in verzuim is, is daarover wettelijke rente verschuldigd. Dit artikel koppelt de rente automatisch aan het verzuim en schrijft niet zelf een percentage voor: het haakt aan bij de renteregeling van het Burgerlijk Wetboek. Daarnaast staat er een drempelbedrag in waaronder de rente achterwege blijft, en een regel voor het geval de koers van het betaalmiddel verandert.

Rente is hier geen straf, maar een vergoeding voor het gemis van geld. Daarom hoeft de schuldeiser niet aan te tonen dat hij door de late betaling werkelijk schade heeft geleden.

Hoe de rente wordt berekend

Het eerste lid verwijst naar artikel 6:119 BW, eerste en tweede lid, en artikel 6:120 BW, eerste lid. De rente loopt over de tijd dat het verzuim duurt: vanaf de dag na het verstrijken van de betalingstermijn tot de dag waarop alsnog wordt betaald. De hoogte staat niet in de Awb maar wordt bij algemene maatregel van bestuur vastgesteld. Het gaat om de gewone wettelijke rente, niet om het hogere tarief voor handelstransacties.

Loopt het verzuim lang door, dan werkt de rente samengesteld: telkens na een jaar wordt de over dat jaar verschuldigde rente bij het bedrag geteld waarover de rente wordt berekend. Een schuld die jaren openstaat, groeit daardoor sneller dan een simpele vermenigvuldiging doet vermoeden.

De drempel van € 20 en € 10

Het tweede lid voorkomt dat er om kleine bedragen wordt gerekend en gefactureerd. Is het rentebedrag bij de enige of laatste betaling minder dan € 20, dan is er geen rente verschuldigd; is het bestuursorgaan zelf de schuldenaar, dan ligt de drempel op € 10. Het gaat om het rentebedrag, niet om de hoofdsom: een kleine schuld die jaren openstaat haalt de drempel wel degelijk.

Waarom twee verschillende bedragen? Rekenen en factureren om een paar euro is voor beide kanten weinig zinvol, maar de wetgever wilde de burger die geld tegoed heeft niet te snel met lege handen laten staan. Voor hem ligt de grens daarom lager: het bestuursorgaan moet ook een kleiner rentebedrag nog vergoeden. Wie een paar dagen te laat is, krijgt zo geen rentenota van drie euro, terwijl wie geld tegoed heeft eerder wél rente ontvangt.

Voorbeeld. Een gemeente vordert € 400 aan te veel betaalde bijstand terug en de betrokkene betaalt drie weken na afloop van de betalingstermijn. De rente komt dan uit op enkele euro's en blijft onder € 20, zodat er niets in rekening mag worden gebracht. Blijft dezelfde € 400 jaren onbetaald, dan komt het rentebedrag boven de drempel en is de rente wel verschuldigd — over de hele verzuimperiode, niet alleen over het deel boven € 20.

Rente loopt vanzelf, het bedrag staat niet vanzelf vast

De verschuldigdheid ontstaat van rechtswege, maar het bestuursorgaan mag niet zomaar een bedrag innen: artikel 4:99 Awb verplicht het de rente bij beschikking vast te stellen, zodat daartegen bezwaar en beroep openstaan. Ook buiten het klassieke verzuim kan rente lopen — artikel 4:101 Awb tijdens uitstel of schorsing, artikel 4:102 Awb juist de andere kant op als een betaling achteraf onterecht blijkt.

Betalen in ander geld dan euro's

Artikel 4:89 Awb gaat uit van betaling in euro's, maar staat toe dat bij wettelijk voorschrift of bij besluit van het bestuursorgaan iets anders wordt bepaald. Verandert de koers van dat andere geld na het intreden van het verzuim, dan verklaart het derde lid artikel 6:125 BW van overeenkomstige toepassing: wie te laat betaalt, draagt het koersnadeel dat door zijn eigen verzuim is ontstaan.

In de praktijk

Voor de schuldenaar: controleer de begin- en einddatum en of tussentijdse betalingen zijn meegenomen, want elke deelbetaling verkleint het bedrag waarover verder rente loopt. Blijft het rentebedrag onder de drempel, wijs daar dan op.

Voor het bestuursorgaan: reken de rente per schuld en per betaling uit en toets die aan de juiste drempel — € 20 als de burger schuldenaar is, € 10 als de overheid dat is. Vermeld in de beschikking over welke periode en over welk bedrag is gerekend.