Artikel 5:27 Awb: Toegang tot plaatsen bij bestuursdwang

Bestuursdwang uitvoeren lukt niet vanaf de openbare weg. Dit artikel geeft de mensen die het bestuursorgaan daarvoor aanwijst toegang tot elke plaats, voor zover dat redelijkerwijs nodig is om hun taak te vervullen. Daarnaast regelt het twee gevoelige situaties: het binnentreden van een woning, en het betreden van grond of gebouwen die niets met de overtreding te maken hebben.

De begrenzing zit in de woorden "voor zover dat redelijkerwijs nodig is". De bevoegdheid bestaat alleen zolang en zover er echt iets uit te voeren valt. Rondkijken uit belangstelling, of een pand betreden dat voor het werk niet nodig is, valt er niet onder. Let ook op wie de bevoegdheid heeft: het gaat om personen die het bestuursorgaan daarvoor heeft aangewezen, en de bevoegdheid staat los van de bevoegdheid van toezichthouders om plaatsen te betreden op grond van artikel 5:15 Awb.

De woning

Voor een woning geldt extra bescherming. Geeft de bewoner geen toestemming, dan is binnentreden alleen mogelijk met een machtiging op grond van de Algemene wet op het binnentreden. Dit artikel maakt duidelijk dat het bestuursorgaan dat de bestuursdwang toepast die machtiging zelf mag geven; daarvoor hoeft het niet elders aan te kloppen. De vormvoorschriften van die wet blijven gewoon gelden, zodat de bewoner kan zien wie er binnenkomt en waarom.

Plaatsen die er niets mee te maken hebben

Ligt de overtreding zo dat er alleen via het terrein van iemand anders bij te komen is, dan geldt een waarschuwingsplicht. Het bestuursorgaan moet de rechthebbende ten minste achtenveertig uur van tevoren schriftelijk aanzeggen dat zijn grond of gebouw wordt betreden. Die aanzegging moet bovendien beschrijven op welke manier dat gaat gebeuren: te voet, met een graafmachine, met een hoogwerker over de heg. Zo kan de rechthebbende zijn spullen wegzetten, zijn dieren binnenhouden of vragen om een andere aanpak.

Alleen als de vereiste spoed een tijdige aanzegging onmogelijk maakt, mag die termijn wijken. De aanzegging vervalt dan niet, maar moet zo snel mogelijk alsnog gebeuren. Het is dus geen vrijbrief om bij haast helemaal niets te melden.

Schade aan de buurman

Wordt er schade veroorzaakt door het betreden van zo'n niet-betrokken plaats, dan vergoedt het bestuursorgaan die, voor zover de schade redelijkerwijs niet voor rekening van de rechthebbende hoort te komen. De rechthebbende hoeft dus niet achter de overtreder aan. Het bestuursorgaan kan die schade vervolgens wel doorbelasten: op grond van artikel 5:25 Awb, vijfde lid, hoort de vergoeding tot de kosten van bestuursdwang en kan zij op de overtreder worden verhaald.

Een voorbeeld. Achter in een tuin staat een illegaal bouwsel dat moet verdwijnen. De enige route voor een kraan loopt over de oprit en het gazon van de buren. De gemeente zegt de buren twee dagen van tevoren schriftelijk aan dat zij hun perceel gaat betreden en beschrijft dat er een rupskraan over het gazon rijdt en dat een deel van de schutting tijdelijk weg moet. Na afloop is het gazon kapotgereden en de schutting beschadigd. De gemeente vergoedt die schade aan de buren en zet het bedrag op de rekening van de overtreder.

In de praktijk

• Voor de rechthebbende. Krijgt u een aanzegging, reageer dan meteen als er een minder ingrijpende route bestaat of als er kwetsbare zaken in de weg staan. Maak vooraf foto's van de toestand van uw terrein; dat maakt een latere schadeclaim veel eenvoudiger.
• Voor de bewoner. Toestemming geven mag, maar hoeft niet. Weigert u, dan is een machtiging nodig. Vraag om inzage in die machtiging voordat u iemand binnenlaat.
• Voor het bestuursorgaan. Wijs de uitvoerders vooraf schriftelijk aan, beperk het betreden tot wat nodig is, en beschrijf in de aanzegging concreet hoe u te werk gaat. Beroept u zich op spoed, leg dan vast waarom de achtenveertig uur niet haalbaar was.