Artikel 8:115 Awb: Terugwijzing naar de rechtbank

Dit artikel bepaalt wanneer een zaak in hoger beroep niet zelf wordt afgedaan, maar teruggaat naar de rechtbank die haar in eerste aanleg behandelde. Dat gebeurt in twee situaties: als de rechtbank ten onrechte niet aan een inhoudelijke beoordeling is toegekomen, en als de hogerberoepsrechter om andere redenen vindt dat de rechtbank de zaak opnieuw moet behandelen.

De reden voor terugwijzing is het behoud van twee feitelijke instanties. Als de rechtbank de zaak inhoudelijk nooit heeft bekeken, zou zelf afdoen in hoger beroep betekenen dat partijen één beoordelingsronde kwijtraken.

De rechtbank kwam niet aan de inhoud toe

De eerste grond ziet op twee uitkomsten die de deur dichthouden: de rechtbank verklaarde zich onbevoegd, of zij verklaarde het beroep niet-ontvankelijk. Vernietigt de hogerberoepsrechter die uitspraak en verklaart hij de rechtbank alsnog bevoegd of het beroep alsnog ontvankelijk, dan gaat het dossier in beginsel terug. De rechtbank moet dan doen waar zij eerder niet aan toekwam: het beroep inhoudelijk beoordelen.

Op deze grond bestaat een uitzondering. Artikel 8:116 Awb laat de hogerberoepsrechter de zaak toch zelf afdoen als die naar zijn oordeel geen nadere behandeling door de rechtbank nodig heeft.

Andere redenen voor een nieuwe behandeling

De tweede grond is open geformuleerd. Vindt de hogerberoepsrechter om een andere reden dat de rechtbank de zaak opnieuw moet behandelen, dan kan hij terugwijzen. Normaal doet de hogerberoepsrechter een zaak echter zelf af. Volgens vaste rechtspraak is terugwijzing op deze grond daarom een uitzondering, die alleen aan de orde is als een goede procesvoering dat in de concrete zaak vraagt. Daarbij valt te denken aan een behandeling die zo gebrekkig is verlopen dat van een volwaardige eerste aanleg niet kan worden gesproken, bijvoorbeeld doordat een partij ten onrechte niet is gehoord of niet in de gelegenheid is geweest te reageren op stukken. Terugwijzing is geen straf voor de rechtbank, maar herstel van de procesorde.

Hoe het dossier terugkomt

Het tweede lid regelt de administratieve kant: de griffier stuurt de gedingstukken en een afschrift van de uitspraak zo snel mogelijk naar de griffier van de rechtbank. Partijen hoeven daar zelf niets voor te doen. De rechtbank neemt de zaak daarna weer ter hand en behandelt haar opnieuw, met inachtneming van wat de hogerberoepsrechter heeft geoordeeld.

Een voorbeeld

Een ondernemer stelt beroep in tegen een handhavingsbesluit. De rechtbank verklaart het beroep niet-ontvankelijk omdat zij het te laat ingediend acht. In hoger beroep blijkt dat het beroepschrift wel degelijk op tijd is verzonden. De hogerberoepsrechter vernietigt de uitspraak, verklaart het beroep ontvankelijk en wijst de zaak terug. De rechtbank behandelt de inhoud van het handhavingsgeschil alsnog, en tegen die nieuwe uitspraak staat weer hoger beroep open.

In de praktijk

• Vraag erom als u dat wilt. Wilt u de zaak terug naar de rechtbank, zeg dat dan met zoveel woorden in het hogerberoepschrift en onderbouw waarom een volwaardige eerste behandeling ontbrak.
• Houd rekening met tijd. Terugwijzing betekent een nieuwe procedure bij de rechtbank en daarna mogelijk opnieuw hoger beroep. Wie snel duidelijkheid wil, kan de rechter juist vragen de zaak zelf af te doen.
• Voor bestuursorganen. Na terugwijzing loopt het beroep tegen hetzelfde besluit door. Zorg dat het volledige dossier en een inhoudelijk verweerschrift klaarliggen voor de nieuwe behandeling.