Artikel 8:51 Awb: De griffier gaat ter plaatse kijken

Dit artikel maakt het mogelijk dat niet de rechter zelf, maar de griffier ter plaatse gaat kijken. De bestuursrechter draagt dat op, en de griffier heeft daarbij toegang tot elke plaats voor zover dat redelijkerwijs nodig is voor de taak die hem is opgedragen. Het is de lichtere variant van het onderzoek dat de rechter volgens artikel 8:50 Awb zelf kan uitvoeren.

De reden voor die variant is praktisch. Lang niet elke waarneming vraagt om de aanwezigheid van een volledige kamer. Gaat het om een feitelijke vaststelling die geen weging vooraf vergt, dan kan de griffier die net zo goed doen en vastleggen. Zo blijft het instrument bruikbaar zonder dat de agenda van de rechtbank het onmogelijk maakt.

De machtiging tot binnentreden

Dit artikel bevat één bevoegdheid die in de rest van de afdeling niet voorkomt: de bestuursrechter is bevoegd een machtiging tot binnentreden te geven. Dat is nodig omdat een woning in Nederland extra bescherming geniet. Een rechter die zelf komt kijken, mag ook tegen de wil van de bewoner een huis in; voor een griffier is daarvoor een machtiging vereist. Die machtiging komt niet van de griffier zelf, maar van de rechter die hem op pad stuurt.

Dezelfde waarborgen als bij de rechter

Het tweede en derde lid van artikel 8:50 Awb gelden ook hier. Dat betekent twee dingen. Bestuursorganen moeten de medewerking verlenen die het onderzoek nodig maakt. En partijen krijgen bericht van plaats en tijdstip en mogen bij het onderzoek aanwezig zijn. Ook een onderzoek door de griffier gebeurt dus niet buiten de partijen om.

Een voorbeeld. In een geschil over een last onder dwangsom wegens een te grote bijbouw is alleen nog in geschil hoeveel vierkante meter het bouwwerk beslaat. De rechtbank stuurt de griffier langs om dat op te meten. De eigenaar en een toezichthouder van de gemeente zijn erbij, de gemeente zorgt dat het achterterrein toegankelijk is, en de griffier legt de gemeten afmetingen vast. Op de zitting hoeft daarna alleen nog te worden gesproken over de juridische gevolgen van dat getal.

Het proces-verbaal

Van het onderzoek maakt de griffier een proces-verbaal op, dat hij zelf ondertekent. Hier ligt het verschil met het onderzoek door de rechter: daar tekenen de voorzitter en de griffier samen, hier alleen de griffier, eenvoudigweg omdat de rechter er niet bij was. Voor de bewijswaarde binnen de procedure maakt dat het stuk niet minder belangrijk; het is de vastlegging waarop de rechter zijn oordeel over de feitelijke situatie baseert.

Waar het misgaat

• Aankondiging gemist. Wie de brief over plaats en tijdstip terzijde legt, staat er later buiten en kan alleen nog reageren op wat een ander heeft opgeschreven.
• Onduidelijke opdracht. Als vooraf niet scherp is wat er precies moet worden waargenomen, komt de griffier terug met een verslag dat het geschil niet beslecht.

- Toegang niet geregeld. Staat het terrein op slot en is niemand aanwezig, dan loopt het onderzoek op niets uit; het bestuursorgaan is gehouden dat te voorkomen waar het daar invloed op heeft.

In de praktijk

Wilt u dat er ter plaatse wordt gekeken, schrijf dan concreet welke maat, afstand of situatie in geschil is en waarom foto's daarover geen uitsluitsel geven. Hoe scherper de vraag, hoe groter de kans dat de rechtbank de griffier eropuit stuurt in plaats van het punt op de zitting onbeslist te laten. Controleer daarna het proces-verbaal en reageer schriftelijk als een waarneming ontbreekt of onjuist is weergegeven.