Artikel 2:5 Awb: De geheimhoudingsplicht

Artikel 2:5 Awb legt een geheimhoudingsplicht op aan iedereen die bij de uitvoering van de taak van een bestuursorgaan betrokken is en daarbij vertrouwelijke gegevens onder ogen krijgt. Het is een vangnetbepaling: zij geldt alleen voor wie niet al uit hoofde van zijn ambt, beroep of een ander wettelijk voorschrift tot geheimhouding verplicht is.

De bepaling vult zo de gaten in het stelsel. Ambtenaren, artsen en advocaten hebben hun eigen geheimhoudingsplicht. Maar de externe adviseur, het ingehuurde onderzoeksbureau, het lid van een bezwaarschriftencommissie of de stagiair heeft die vaak niet — en juist zij krijgen regelmatig gevoelige stukken te zien.

Wanneer geldt de plicht?

Er moet aan drie voorwaarden zijn voldaan.

1. De betrokkene is betrokken bij de uitvoering van de taak van een bestuursorgaan. Dat is ruim: het gaat om iedereen die in dat kader werkzaamheden verricht, ongeacht of er een dienstverband is.

2. Hij krijgt de beschikking over gegevens waarvan hij het vertrouwelijke karakter kent of redelijkerwijs moet vermoeden. Er hoeft dus geen stempel "vertrouwelijk" op te staan; wie een medisch dossier of een bedrijfsbegroting onder ogen krijgt, hoort te begrijpen wat hij in handen heeft.

3. Er geldt voor hem niet al een andere geheimhoudingsplicht.

De twee uitzonderingen

De plicht wijkt in twee gevallen. Ten eerste als een wettelijk voorschrift tot mededeling verplicht — denk aan een wettelijke meldplicht of aan een verplichting om aan een toezichthouder inlichtingen te verstrekken. Ten tweede als de noodzaak tot mededeling uit de taak zelf voortvloeit: een adviseur moet zijn bevindingen nu eenmaal aan het bestuursorgaan kunnen rapporteren, en collega's die samen aan een dossier werken mogen daarover met elkaar overleggen.

De tweede uitzondering is functioneel bedoeld en niet als algemene ontsnappingsroute. Zij rechtvaardigt het delen van gegevens binnen de taakuitoefening, niet het bespreken van een zaak in de privésfeer of het doorspelen aan een derde die er belang bij heeft.

Verhouding tot de openbaarheidswetgeving

Artikel 2:5 Awb zegt niets over de vraag of gegevens openbaar moeten worden gemaakt. Dat wordt bepaald door de Wet open overheid, met haar eigen uitzonderingsgronden voor onder meer bedrijfs- en fabricagegegevens en de persoonlijke levenssfeer. Het kan dus voorkomen dat gegevens die onder deze geheimhoudingsplicht vallen, op grond van de Woo toch openbaar worden gemaakt — en omgekeerd.

Ook de Algemene verordening gegevensbescherming staat naast dit artikel. Gaat het om persoonsgegevens, dan gelden beide regimes tegelijk, elk met een eigen invalshoek: de AVG regelt de rechtmatigheid van de verwerking, artikel 2:5 Awb verbiedt het doorvertellen.

Het tweede lid: instellingen

Het tweede lid trekt de plicht door naar instellingen die door een bestuursorgaan bij de uitvoering van zijn taak worden betrokken en naar instellingen die zelf een bij of krachtens de wet toegekende taak uitoefenen, inclusief de mensen die daar werken. Daarmee valt bijvoorbeeld ook een uitvoeringsorganisatie of een gecertificeerde instelling onder de bepaling.

Gevolgen van schending

Schending van de geheimhoudingsplicht kan tot verschillende reacties leiden. Arbeidsrechtelijk of contractueel kan zij grond zijn voor beëindiging van de samenwerking. Civielrechtelijk kan de benadeelde schadevergoeding vorderen wegens onrechtmatige daad. En strafrechtelijk kan artikel 272 Sr in beeld komen, dat het opzettelijk schenden van een geheim dat men uit hoofde van ambt, beroep of wettelijk voorschrift moet bewaren, strafbaar stelt.