- Een bestuursorgaan draagt zorg voor passende ondersteuning bij het verkeer met dat bestuursorgaan.
- Een ieder kan zich ter behartiging van zijn belangen in het verkeer met bestuursorganen laten bijstaan of door een gemachtigde laten vertegenwoordigen.
- Het bestuursorgaan kan van een gemachtigde een schriftelijke machtiging verlangen.
Artikel 2:1 Awb: Bijstand, vertegenwoordiging en passende ondersteuning
Bijstand, vertegenwoordiging en passende ondersteuning
Wettekst
Toelichting
Artikel 2:1 Awb opent hoofdstuk 2 met twee waarborgen voor wie met de overheid te maken krijgt. Het bestuursorgaan moet zorgen voor passende ondersteuning bij het contact met dat orgaan, en iedereen mag zich laten bijstaan of door een gemachtigde laten vertegenwoordigen.
Passende ondersteuning
De zorgplicht in het eerste lid is met ingang van 1 januari 2026 aan de wet toegevoegd, door de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv). Zij is een antwoord op een reëel probleem: naarmate de overheid meer digitaliseert, haken mensen af die niet uit de voeten kunnen met formulieren, portalen en DigiD.
De wet zegt niet precies wat passende ondersteuning inhoudt, en dat is bewust. Wat passend is hangt af van wie er voor je staat en waar het over gaat. Te denken valt aan een telefonische helpdesk, een fysiek loket, hulp bij het invullen van een aanvraag, begrijpelijke brieven en de mogelijkheid om stukken op papier in te dienen. De maatstaf is of iemand redelijkerwijs in staat wordt gesteld zijn zaak bij het bestuursorgaan te brengen.
De bepaling schept een zorgplicht en geen afdwingbaar recht op een bepaalde voorziening. Wie geen passende ondersteuning krijgt, kan dat wel als argument gebruiken: bijvoorbeeld om een termijnoverschrijding verschoonbaar te laten verklaren op grond van artikel 6:11 Awb, of om te betogen dat het besluit onzorgvuldig is voorbereid in de zin van artikel 3:2 Awb.
Bijstand en vertegenwoordiging
Het tweede lid onderscheidt twee vormen van hulp die makkelijk door elkaar lopen.
- Bij bijstand blijft de belanghebbende zelf de handelende partij; iemand anders — een familielid, een adviseur, een tolk — staat naast hem en helpt.
- Bij vertegenwoordiging treedt de gemachtigde in de plaats van de belanghebbende. Wat de gemachtigde doet, geldt als handelen van de belanghebbende zelf.
Er geldt geen verplichte vertegenwoordiging in het verkeer met bestuursorganen. Je mag je eigen aanvraag doen en je eigen bezwaarschrift schrijven, en wie zich laat vertegenwoordigen, is vrij in zijn keuze: het hoeft geen advocaat te zijn. Staat de zaak eenmaal bij de bestuursrechter, dan is niet dit artikel van toepassing; bijstand en vertegenwoordiging zijn daar geregeld in artikel 8:24 Awb, en ook daar is een advocaat in de regel niet verplicht.
De schriftelijke machtiging
Het derde lid geeft het bestuursorgaan de bevoegdheid om van een gemachtigde een schriftelijke machtiging te verlangen. Dat is een bevoegdheid en geen plicht — in de praktijk wordt er vooral naar gevraagd als er twijfel bestaat of de gemachtigde werkelijk namens de belanghebbende optreedt.
In de praktijk wordt van een advocaat meestal geen machtiging gevraagd, al is het bestuursorgaan daartoe wel bevoegd; alleen in de procedure bij de bestuursrechter zijn advocaten van die eis vrijgesteld (artikel 8:24 Awb, derde lid). Wordt om een machtiging gevraagd en blijft die uit, dan mag het bestuursorgaan het stuk niet zonder meer terzijde leggen. Het moet eerst een herstelmogelijkheid bieden, zoals artikel 6:6 Awb voorschrijft voor bezwaar en beroep.
Waarom dit in de praktijk misgaat
De klassieke fout is dat het bestuursorgaan na ontvangst van een machtiging tóch met de belanghebbende zelf blijft corresponderen. Is eenmaal bekend dat er een gemachtigde is, dan hoort de post ook naar die gemachtigde te gaan; de rechtspraak is daar streng in. Gebeurt dat niet en wordt een besluit alleen aan de belanghebbende gestuurd, dan is het niet op de voorgeschreven wijze bekendgemaakt. Het gevolg is dan zwaarder dan een verschoonbare termijnoverschrijding: de bezwaar- of beroepstermijn gaat in het geheel niet lopen, zodat er van te laat zijn geen sprake kan zijn.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Mag een bestuursorgaan ook van een advocaat een machtiging eisen?
De Centrale Raad van Beroep legt uit dat de bevoegdheid om een schriftelijke machtiging te vragen in beginsel voor iedere gemachtigde geldt, omdat de wet voor advocaten geen uitzondering maakt. Toch moet het bestuursorgaan die bevoegdheid niet gebruiken zodra het redelijkerwijs duidelijk kan zijn dat de gemachtigde advocaat is: van een advocaat mag worden verwacht dat hij niet zonder opdracht voor iemand optreedt. Dat uitgangspunt beperkt zich niet tot bezwaar en beroep, maar geldt voor alle fasen van het verkeer met het bestuursorgaan, dus ook bij het doen van een aanvraag. Dat de gemachtigde vraagt het bedrag op zijn eigen rekening over te maken, verandert dat niet; het bestuursorgaan mag dan wel een instemmingsverklaring van de betrokkene verlangen.
-
Wanneer is het ontbreken van een machtiging een herstelbaar verzuim?
De Afdeling bestuursrechtspraak oordeelt dat het overleggen van een schriftelijke machtiging pas een vereiste voor de behandeling van een bezwaar wordt nadat het bestuursorgaan daarom heeft gevraagd. Ontbreekt de machtiging daarna, dan is dat een verzuim dat eerst hersteld moet kunnen worden voordat het bezwaar niet-ontvankelijk mag worden verklaard. Wie namens anderen bezwaar maakt, moet wel voor het einde van de bezwaartermijn duidelijk maken wie die anderen zijn; dat is geen herstelbaar vormgebrek. Een machtiging die pas later is gegeven, staat aan de ontvankelijkheid dan niet in de weg.
-
Loopt het contact met het bestuursorgaan via de gemachtigde?
De Afdeling bestuursrechtspraak leidt uit de bepaling over bijstand en vertegenwoordiging, gelezen samen met de regel over toezending van stukken aan de gemachtigde, af dat het contact met een belanghebbende in beginsel via zijn gemachtigde verloopt. Wordt een besluit aan de bij het bestuursorgaan bekende gemachtigde gestuurd, dan is het daarmee op de voorgeschreven wijze bekendgemaakt; of het ook naar de belanghebbende zelf is gegaan, is daarvoor niet beslissend. De Afdeling voegt daaraan toe dat iemand ook zonder schriftelijke machtiging als gemachtigde kan gelden, omdat het bestuursorgaan niet verplicht is zo'n machtiging te verlangen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.