Artikel 8:80b Awb: Vorm en tijdstip van de tussenuitspraak

Dit artikel geeft de bestuursrechter ruimte in de manier waarop hij een tussenuitspraak doet. Hij hoeft niet te wachten tot er een zitting is geweest, hij mag de tussenuitspraak mondeling doen, en hij kan er zo nodig een tijdelijke maatregel aan verbinden die geldt zolang de zaak loopt.

De achterliggende gedachte is snelheid. De bestuurlijke lus is bedoeld om een geschil sneller definitief te beslechten. Als al uit de stukken blijkt dat het besluit een herstelbaar gebrek heeft, is het zonde om eerst maanden te wachten op een zittingsdatum voordat het bestuursorgaan aan de slag kan.

Een tussenuitspraak nog voor de zitting

Het eerste lid maakt duidelijk dat de rechter de tussenuitspraak ook kan doen voordat partijen zijn uitgenodigd om op een zitting te verschijnen. Hij beoordeelt dan op basis van het beroepschrift, het verweerschrift en het dossier dat er een gebrek is en zet de herstelronde meteen in gang. De zitting volgt later, als duidelijk is wat het herstel heeft opgeleverd; dan kan in één keer over het hele geschil worden gesproken.

Mondeling, met een proces-verbaal

Het tweede lid staat toe dat de rechter de tussenuitspraak mondeling doet, bijvoorbeeld direct na de behandeling ter zitting. De regeling voor de mondelinge uitspraak geldt daarbij grotendeels ook: artikel 8:67 Awb, tweede tot en met vijfde lid, is van overeenkomstige toepassing. Dat betekent onder meer dat de uitspraak bestaat uit de beslissing met de gronden, dat de griffier er een proces-verbaal van opmaakt en dat het openbaar wordt uitgesproken.

Een mondelinge tussenuitspraak bespaart weken. Partijen horen ter plekke wat er moet gebeuren en het bestuursorgaan kan de volgende dag beginnen met herstellen, zonder te wachten op een schriftelijk stuk.

Een tijdelijke maatregel tijdens het herstel

Herstellen kost tijd, en in die tijd staat het bestreden besluit in beginsel gewoon overeind. Dat kan onwenselijk zijn als daardoor onomkeerbare dingen gebeuren. Het derde lid geeft de rechter daarom de bevoegdheid zo nodig een voorlopige voorziening te treffen, bijvoorbeeld door de werking van het besluit tijdelijk te schorsen. Hij kan dat ook uit zichzelf doen, zonder dat een partij erom vraagt, en moet daarbij zelf bepalen wanneer die voorziening vervalt. Los van dat tijdstip vervalt de voorziening in elk geval in twee situaties:

• Het beroep wordt ingetrokken. Dan is er geen geschil meer en verdwijnt ook de tijdelijke maatregel.

- De rechter doet de einduitspraak. De voorziening vervalt zodra de uitspraak wordt gedaan die de zaak afdoet, bedoeld in artikel 8:66 Awb, eerste lid, tenzij de rechter in die uitspraak een ander tijdstip noemt.

Een voorbeeld

Een gemeente legt een last onder dwangsom op om een tijdelijke woonunit te verwijderen. Uit de stukken blijkt de rechter al dat de gemeente niet heeft onderzocht of legalisatie mogelijk is. Zonder zitting doet hij een tussenuitspraak: hij benoemt het gebrek en geeft de gemeente de kans dat te herstellen. Omdat de begunstigingstermijn intussen afloopt en de unit anders wordt weggehaald, schorst hij de last totdat hij einduitspraak doet. Zo blijft de situatie beoordeelbaar en verliest de bewoner niet alvast waar de zaak over gaat.

In de praktijk

• Voor burgers en ondernemers. Dreigt er tijdens de herstelronde iets onomkeerbaars, zeg dat dan expliciet en onderbouwd tegen de rechter. De rechter kan wel uit zichzelf een tijdelijke maatregel treffen, maar dan moet hij weten welk risico u loopt en waarom dat niet kan wachten.
• Voor het bestuursorgaan. Ga bij een mondelinge tussenuitspraak niet wachten op het proces-verbaal, maar leg de aanwijzingen ter zitting nauwkeurig vast en begin meteen. Loopt er een voorlopige voorziening, houd dan scherp tot welk moment die geldt, zodat u niet handhaaft terwijl het besluit tijdelijk buiten werking is.