Artikel 8:26 Awb: Meedoen als derde-belanghebbende

Dit artikel maakt het mogelijk dat ook anderen dan de indiener van het beroep en het bestuursorgaan aan de procedure meedoen. De bestuursrechter kan belanghebbenden in de gelegenheid stellen als partij deel te nemen: uit eigen beweging, op verzoek van een partij, of omdat de belanghebbende daar zelf om vraagt. Dat kan tot het moment waarop het onderzoek ter zitting wordt gesloten.

De reden ligt voor de hand. Een besluit raakt vaak meer mensen dan degene die naar de rechter stapt. Wie een vergunning heeft gekregen, heeft er groot belang bij dat die vergunning overeind blijft als de buurman ertegen procedeert. Zonder deze bepaling zou over zijn rechtspositie worden beslist zonder dat hij iets kon zeggen.

Wie kan meedoen

Alleen belanghebbenden. Dat is een afgebakend begrip: het gaat om degene wiens belang rechtstreeks bij het besluit is betrokken, zoals omschreven in artikel 1:2 Awb. Iemand die de zaak alleen maar interessant vindt of principieel van mening verschilt, komt er niet mee binnen.

Wie als partij wordt toegelaten, is echt partij. Hij krijgt de stukken, mag een zienswijze of standpunt indienen, mag op de zitting het woord voeren en is gebonden aan de uitspraak. Dat laatste is de kern: de uitspraak werkt ook tegenover hem.

Het artikel is geen tweede kans voor wie zelf beroep had kunnen instellen en dat heeft nagelaten, of wiens eigen beroep niet-ontvankelijk is. Zo iemand kan niet via deze weg alsnog eigen bezwaren tegen het besluit in de procedure brengen. Het artikel is vooral van betekenis voor belanghebbenden voor wie een geslaagd beroep nadelig zou uitpakken.

Tot de sluiting van het onderzoek ter zitting

Het eerste lid noemt een duidelijke uiterste grens. Tot het onderzoek ter zitting wordt gesloten, kan de rechter iemand alsnog laten meedoen. Daarna niet meer, want dan begint de fase van de beraadslaging en de uitspraak.

In de praktijk gebeurt het toelaten meestal vroeg. De rechtbank ziet aan het dossier wie er nog meer bij betrokken is en stuurt die persoon een brief. Wie zich pas op de zitting meldt, kan nog worden toegelaten, maar loopt het risico dat hij de behandeling niet meer kan beïnvloeden omdat hij de stukken niet kent.

Een voorbeeld. Een gemeente verleent een vergunning voor een horecaterras. Een bewoner van de straat gaat in beroep. De rechtbank schrijft de exploitant aan met de mededeling dat hij als partij aan het geding kan deelnemen. Hij reageert, stuurt zijn eigen stuk in en komt naar de zitting. Vernietigt de rechter de vergunning, dan is dat een uitspraak waarbij ook hij partij was en waartegen ook hij hoger beroep kan instellen.

Onbekende belanghebbenden

Het tweede lid geeft de rechter een instrument voor zaken waarin niet duidelijk is wie er allemaal geraakt worden. Vermoedt hij dat er onbekende belanghebbenden zijn, dan kan hij in de Staatscourant laten aankondigen dat de zaak bij hem aanhangig is. Daarnaast mag hij ook een ander middel gebruiken, bijvoorbeeld een bericht in een huis-aan-huisblad of op een website.

Dat speelt vooral bij besluiten met een grote kring van betrokkenen: een projectbesluit voor een nieuwe weg, een omgevingsplan met veel omwonenden, een besluit dat een hele branche raakt. De aankondiging is geen verplichting maar een mogelijkheid; de rechter weegt zelf of de moeite in verhouding staat tot het belang.

In de praktijk

• Voor de vergunninghouder: reageer op de brief van de rechtbank. Doet u dat niet, dan wordt over uw vergunning geoordeeld op basis van wat de ander aanvoert.
• Voor de indiener van het beroep: houd er rekening mee dat u er een tegenstander bij krijgt. De vergunninghouder verdedigt zijn belang vaak feller dan het bestuursorgaan.
• Voor wie zich zelf meldt: leg in uw brief uit waarom het besluit u rechtstreeks raakt en welk belang u heeft bij de uitkomst van dit beroep. De rechter toetst dat voordat hij u toelaat. Wilde u zelf het besluit aanvechten, dan had u daarvoor tijdig zelf beroep moeten instellen.