Artikel 8:35 Awb: De tolk in de bestuursrechtelijke procedure

Dit artikel regelt de positie van de tolk bij de bestuursrechter. Heeft een tolk zijn benoeming aanvaard en wordt hij vervolgens opgeroepen, dan moet hij komen en moet hij zijn opdracht onpartijdig en naar beste weten vervullen. Een tolk is nodig zodra een partij, een getuige of een deskundige het Nederlands onvoldoende beheerst om de zitting te kunnen volgen of zich verstaanbaar te maken.

Achter die korte bepaling zit een eenvoudige gedachte: een procedure is alleen eerlijk als iedereen begrijpt wat er wordt gezegd en gevraagd. Wie de taal niet spreekt, kan zijn verhaal niet vertellen en kan zich niet verweren tegen wat het bestuursorgaan aanvoert. De tolk maakt dat gesprek mogelijk zonder er zelf deel van uit te maken.

Onpartijdig en naar beste weten vertalen

De tolk vertaalt wat er wordt gezegd, en niets anders. Hij vat niet samen, verzacht niet, legt niet uit wat de rechter volgens hem bedoelt, en geeft geen advies aan de partij voor wie hij vertaalt. Ook als de partij een verwarrend of tegenstrijdig antwoord geeft, geeft de tolk dat antwoord door zoals het is gegeven. Dat is soms ongemakkelijk, maar het is precies waar de norm van onpartijdigheid op ziet: de rechter moet horen wat de spreker zei, niet wat de tolk daarvan maakte.

Naar beste weten betekent ook dat een tolk zijn grenzen aangeeft. Merkt hij dat hij het dialect van de spreker niet goed volgt, of dat het vakjargon hem ontgaat, dan hoort hij dat te melden in plaats van te gokken. Een verkeerd vertaald antwoord kan een zaak op het verkeerde been zetten.

De oproeping en de plicht te komen

Het tweede lid schrijft voor wat er in de oproeping staat: de plaats en het tijdstip waarop de opdracht moet worden vervuld, en de gevolgen van niet verschijnen. Anders dan bij een getuige hoeft niet te worden vermeld over welke feiten het gaat; de tolk komt immers niet verklaren, maar vertalen. Het eerste lid verklaart daarnaast twee bepalingen uit het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van overeenkomstige toepassing, die zien op de gevolgen van wegblijven. De verzending van de oproeping loopt via de griffier, volgens de regels van artikel 8:37 Awb.

Let op de volgorde in het eerste lid: eerst aanvaardt de tolk zijn benoeming, daarna geldt de verschijningsplicht. Niemand wordt tegen zijn zin tolk. Maar wie ja heeft gezegd en niet komt opdagen, laat een hele zitting stranden.

Een Poolse ondernemer vecht een boete aan die de Arbeidsinspectie hem oplegde. Hij begrijpt genoeg Nederlands voor het dagelijkse werk, maar niet genoeg om over overtreding, verwijtbaarheid en evenredigheid te praten. De rechtbank benoemt een tolk Pools, die op de zitting zin voor zin vertaalt, ook de vragen van de rechter. Wanneer de ondernemer de tolk halverwege om raad vraagt, wijst de tolk dat af en meldt hij de vraag aan de rechter. Dat is geen onvriendelijkheid, maar de kern van zijn rol.

Wie schakelt de tolk in en wie betaalt

De benoeming van een tolk gebeurt door de bestuursrechter, onder meer op grond van artikel 8:60 Awb rond de zitting. Heeft u een tolk nodig, laat dat dan ruim voor de zitting weten aan de rechtbank, met vermelding van de taal en zo mogelijk het dialect. Voor de kosten geldt artikel 8:36 Awb: de vergoeding van een door de rechter opgeroepen tolk komt ten laste van het Rijk.

In de praktijk

• Voor de procespartij: vraag op tijd om een tolk en wacht daar niet mee tot de zitting begint. Een tolk moet worden gezocht en ingepland, en dat lukt op het laatste moment zelden.
• Neem geen familielid mee als vertaler: een kind of partner die vertaalt is geen onpartijdige tolk, en de rechter zal er weinig waarde aan hechten.
• Voor de tolk: vraag vooraf naar het soort zaak en de te verwachten terminologie, en meld het meteen als u merkt dat u de spreker niet goed kunt volgen.