Artikel 8:109 Awb: Wat hoger beroep aan griffierecht kost

Dit artikel bepaalt wat het kost om in hoger beroep te gaan bij de bestuursrechter. Het noemt drie bedragen, die oplopen naarmate de zaak zwaarder of de indiener draagkrachtiger wordt geacht. Wie een natuurlijk persoon is, betaalt minder dan een bedrijf of vereniging, en voor een aantal aangewezen zaken geldt een verlaagd tarief. Het tweede lid voegt daar een aparte regel aan toe voor het bestuursorgaan dat zelf hoger beroep instelt.

De drie tarieven

• Verlaagd tarief van € 147. Dit geldt voor een natuurlijk persoon die opkomt tegen een uitspraak over een besluit dat is genoemd in de Regeling verlaagd griffierecht, een bijlage bij deze wet. Daarin staan de zaakstypen waarvoor de wetgever de drempel bewust laag heeft gehouden.
• Standaardtarief van € 297. Dit geldt voor een natuurlijk persoon in alle overige zaken.
• Tarief van € 596. Dit geldt zodra het hoger beroep wordt ingesteld door iemand anders dan een natuurlijk persoon. Dat zijn niet alleen rechtspersonen als een besloten vennootschap, een stichting of een vereniging: ook een samenwerkingsverband zonder rechtspersoonlijkheid, zoals een vennootschap onder firma of een maatschap, valt onder dit tarief.

De bedragen liggen duidelijk hoger dan bij de rechtbank. Dat is een bewuste keuze: wie na een volledige rechterlijke beoordeling nog een tweede beoordeling wil, draagt daar meer aan bij. Voor wie het bedrag echt niet kan opbrengen, biedt de wet een uitweg: via artikel 8:108 Awb geldt ook in hoger beroep artikel 8:41, zesde lid, Awb, zodat het hoger beroep niet niet-ontvankelijk wordt verklaard als aannemelijk is dat de indiener op de uiterste betaaldatum in betalingsonmacht verkeerde.

Het bestuursorgaan betaalt alleen bij verlies

Het tweede lid regelt een omgekeerde situatie: niet de burger maar de gemeente, het waterschap of de uitkeringsinstantie stelt hoger beroep in tegen een uitspraak die in haar nadeel uitviel. Bij de indiening hoeft het bestuursorgaan dan niets te betalen. Pas als de aangevallen uitspraak in stand blijft, wordt bij het orgaan alsnog griffierecht geheven, en wel het hoogste bedrag van de drie.

Achter die constructie zit een prikkel. Een bestuursorgaan moet zich kunnen verweren tegen een uitspraak die het onjuist vindt, maar moet ook nadenken voordat het een burger die al gewonnen heeft nog een jaar in onzekerheid laat. Verliest het orgaan, dan draagt het de kosten.

Een voorbeeld

Een inwoner wint bij de rechtbank een zaak over de weigering van een uitkering. De uitvoerende instantie stelt hoger beroep in. De inwoner hoeft daarvoor zelf niets te betalen: hij is verweerder, niet indiener. Blijft de uitspraak van de rechtbank in stand, dan wordt bij de instantie het hoogste tarief geheven. Wil dezelfde inwoner later in een andere zaak zelf in hoger beroep, dan betaalt hij als natuurlijk persoon het standaardtarief, tenzij zijn zaak onder de Regeling verlaagd griffierecht valt.

In de praktijk

• Betaal op tijd. De griffier stuurt een nota met een betaaltermijn van vier weken. Wordt er niet of te laat betaald, dan wordt het hoger beroep in beginsel niet-ontvankelijk verklaard, hoe sterk je inhoudelijke argumenten ook zijn. Dat gebeurt alleen niet als je redelijkerwijs niet in verzuim bent geweest of in betalingsonmacht verkeerde.
• Betalingsonmacht meld je meteen. Wacht niet tot de termijn is verstreken, maar leg zo snel mogelijk met stukken uit waarom je het bedrag niet kunt betalen.
• Je kunt het terugkrijgen. Vernietigt de hogerberoepsrechter de uitspraak van de rechtbank geheel of gedeeltelijk, dan houdt zijn uitspraak op grond van artikel 8:114 Awb verplicht in dat het griffierecht wordt vergoed. Alleen in de overige gevallen is vergoeding een bevoegdheid en geen plicht.
• Let op de rechtsvorm. Een eenmanszaak procedeert als natuurlijk persoon, een besloten vennootschap niet. Dat verschil scheelt honderden euro's, dus kijk goed op wiens naam het hogerberoepschrift wordt ingediend.