Artikel 4:49 Awb: De subsidievaststelling intrekken

Met de subsidievaststelling wordt het definitieve bedrag bepaald en ontstaat voor de ontvanger een recht op betaling. Dat is bedoeld als een eindpunt: wie zijn eindafrekening binnen heeft, moet erop kunnen rekenen dat de zaak klaar is. Toch kan er nadien iets aan het licht komen waardoor de vaststelling niet houdbaar is. Dit artikel somt limitatief op wanneer het bestuursorgaan daarop mag terugkomen, en het maakt die mogelijkheid bewust smaller dan bij een subsidie die nog niet is vastgesteld.

De verhouding met artikel 4:48 Awb is daarmee het kernpunt van deze bepaling. Zolang de subsidie niet is vastgesteld, kan het bestuursorgaan betrekkelijk ruim ingrijpen. Zodra de vaststelling er ligt, is die ruimte weg en gelden alleen nog de drie gronden hieronder, met daarbovenop een harde termijn.

Nieuwe feiten die het bestuursorgaan niet kende

De eerste grond ziet op feiten of omstandigheden waarvan het bestuursorgaan bij de vaststelling redelijkerwijs niet op de hoogte kon zijn en die tot een lagere subsidie zouden hebben geleid. Twee eisen zitten daarin verstopt. Het moet gaan om informatie die het bestuursorgaan destijds niet hoefde te kennen: wat in het ingeleverde verslag stond of wat met normale controle te zien was geweest, telt niet mee. En de informatie moet materieel zijn, in die zin dat de subsidie er lager door zou zijn uitgevallen. Een detail dat aan het bedrag niets verandert, geeft geen bevoegdheid tot intrekking.

De vaststelling was onjuist en dat wist u of had u moeten weten

De tweede grond werkt alleen als de ontvanger het gebrek kende of behoorde te kennen. Stelt het bestuursorgaan de subsidie per abuis vast op het bedrag dat hoort bij een ander, veel groter project van dezelfde organisatie, dan mag dat worden hersteld: dat die uitkomst niet klopt, kan de ontvanger niet ontgaan. Is de fout daarentegen niet zichtbaar voor een normale ontvanger, dan draagt het bestuursorgaan het risico van zijn eigen misslag. De ratio is het vertrouwensbeginsel: bescherming verdient alleen wie te goeder trouw is.

Verplichtingen die ná de vaststelling gelden

Sommige verplichtingen lopen door nadat de subsidie is vastgesteld. Denk aan een instandhoudingsverplichting: een gemeente subsidieert de restauratie van een monument en verbindt daaraan dat het pand een aantal jaren voor publiek toegankelijk blijft, of dat gesubsidieerde apparatuur niet meteen wordt doorverkocht. Houdt de ontvanger zich daar niet aan, dan kan de vaststelling alsnog worden ingetrokken of verlaagd. Ook hier geldt het tweede lid: de intrekking werkt terug tot het moment van vaststelling, tenzij het bestuursorgaan een andere datum kiest.

De grens van vijf jaar

Het derde lid legt een absolute bovengrens. Vijf jaar na de bekendmaking van de vaststelling is intrekken of verlagen niet meer mogelijk. Gaat het om een geschonden verplichting die na de vaststelling gold, dan begint die vijf jaar te lopen op de dag waarop in strijd met de verplichting is gehandeld of waarop aan de verplichting voldaan had moeten zijn. Dat is een vervaltermijn: hij loopt door ongeacht of het bestuursorgaan van de feiten op de hoogte was. Ontdekt de gemeente pas in het zesde jaar dat een monument allang is doorverkocht, dan is zij te laat. Artikel 4:57 Awb, vierde lid, hanteert dezelfde grens van vijf jaar voor de terugvordering zelf, zodat er geen gat ontstaat tussen beide bevoegdheden.

In de praktijk

• Voor de ontvanger: bewaar de administratie van een gesubsidieerd project ook na de vaststelling, en controleer in de vaststellingsbeschikking of er verplichtingen zijn die na afloop doorlopen. Krijgt u een intrekkingsbesluit, kijk dan eerst naar de datum: is de vaststelling meer dan vijf jaar geleden bekendgemaakt, dan is dat op zichzelf al een reden voor bezwaar. Dat ligt anders als het gaat om een verplichting die na de vaststelling doorliep: dan telt de vijf jaar vanaf het moment waarop die verplichting werd geschonden.
• Voor het bestuursorgaan: intrekken is alleen mogelijk op één van de drie genoemde gronden, en de motivering moet laten zien waarom de informatie destijds niet bekend kon zijn of waarom de ontvanger het gebrek moest kennen. Wat bij normale controle al zichtbaar was, levert geen nieuw feit op in de zin van de eerste grond; eigen verzuim is alleen te herstellen als de ontvanger de fout kende of moest kennen. Overweeg ook of gedeeltelijk intrekken volstaat; de bevoegdheid is er om het teveel weg te nemen, niet om te straffen.

Intrekking is bovendien niet hetzelfde als terugbetaling. De intrekking haalt de grondslag onder het betaalde bedrag weg; pas daarna maakt artikel 4:57 Awb het mogelijk het onverschuldigd betaalde daadwerkelijk terug te vorderen.