Artikel 8:70 Awb: De vier uitkomsten van een beroep

Dit artikel somt de vier mogelijke uitkomsten van een beroepsprocedure op. De uitspraak strekt tot onbevoegdverklaring van de bestuursrechter, tot niet-ontvankelijkverklaring van het beroep, tot ongegrondverklaring of tot gegrondverklaring. Elke einduitspraak valt in een van deze vier categorieën, en aan het slot van de uitspraak leest u precies welke van de vier het is geworden.

Die vaste vormen zijn er om verwarring te voorkomen. Uit één woord in het dictum blijkt of u hebt gewonnen, of u nul op het rekest kreeg, of dat u helemaal niet aan de inhoud toekwam. Dat maakt ook direct duidelijk wat er daarna moet gebeuren.

Onbevoegd: deze rechter gaat er niet over

De rechter verklaart zich onbevoegd als de zaak niet bij de bestuursrechter thuishoort. Dat speelt bijvoorbeeld als iemand rechtstreeks beroep instelt tegen iets dat geen besluit is, of als de wetgever beroep bij de bestuursrechter heeft uitgesloten. Bij een onbevoegdverklaring is er geen inhoudelijk oordeel over uw klacht: het is een uitspraak over de rechtsmacht, niet over uw gelijk.

Hebt u eerst bezwaar gemaakt, dan ligt het anders. De beslissing op uw bezwaar geldt volgens vaste rechtspraak zelf steeds als besluit, zodat de bestuursrechter over uw beroep daartegen kan oordelen. Blijkt achteraf dat het stuk waartegen u bezwaar maakte geen besluit was, dan verklaart de rechter zich dus niet onbevoegd, maar eindigt de zaak in een niet-ontvankelijkverklaring of een ongegrondverklaring. En is niet deze maar een andere bestuursrechter bevoegd, dan wordt uw beroepschrift in de regel doorgestuurd op grond van artikel 6:15 Awb.

Niet-ontvankelijk: de zaak komt niet aan de inhoud toe

Bij een niet-ontvankelijkverklaring mag de rechter er in beginsel wel over gaan, maar mankeert er iets aan het beroep zelf. Denk aan een beroepschrift dat te laat binnenkwam, aan een indiener die geen belanghebbende is, of aan een verzuim dat ondanks een herstelmogelijkheid niet is opgelost. Ook hier krijgt u geen antwoord op de vraag of het besluit deugt.

Ongegrond en gegrond

Deze twee zijn de inhoudelijke uitkomsten. Ongegrond betekent dat de rechter uw bezwaren heeft beoordeeld en niet is meegegaan: het besluit blijft in stand. Gegrond betekent dat het besluit de toets niet doorstaat. Wat er daarna met het besluit gebeurt, regelt dit artikel niet; daarvoor geldt artikel 8:72 Awb, dat bepaalt welke gevolgen de rechter aan een gegrondverklaring kan verbinden.

De volgorde waarin de rechter beslist

De vier uitkomsten staan niet toevallig in deze volgorde. De rechter kijkt eerst of hij bevoegd is, dan of het beroep ontvankelijk is, en pas daarna naar de inhoud. Struikelt de zaak op een eerdere horde, dan komt hij aan de volgende niet toe. Wie een uitspraak leest, kan aan de gekozen uitkomst dus meteen zien hoe ver de rechter in die keten is gekomen.

Iemand krijgt een besluit met een brief erbij waarin staat dat hij binnen zes weken beroep kan instellen. Hij stuurt zijn beroepschrift twee maanden later in, zonder uit te leggen waarom het later werd. De rechter komt niet toe aan de vraag of het besluit inhoudelijk klopt en verklaart het beroep niet-ontvankelijk. Was de termijnoverschrijding verschoonbaar geweest, bijvoorbeeld door een omstandigheid als bedoeld in artikel 6:11 Awb, dan had de rechter de zaak wél inhoudelijk beoordeeld.

In de praktijk

• Voor de burger: kijk altijd naar het laatste kopje van de uitspraak, meestal "Beslissing". Daar staat het woord dat telt. Een uitgebreide overweging in uw voordeel halverwege de uitspraak betekent nog geen gegrondverklaring.
• Voor het bestuursorgaan: een gegrondverklaring is niet alleen een inhoudelijk verlies. Zij brengt ook vergoeding van het griffierecht mee op grond van artikel 8:74 Awb, en mogelijk een proceskostenveroordeling op grond van artikel 8:75 Awb.
• Voor beiden: ook bij een onbevoegdverklaring of niet-ontvankelijkverklaring staat vaak hoger beroep open. Lees de rechtsmiddelenverwijzing onder de uitspraak, ook als u de uitkomst teleurstellend vindt.

Verklaart de rechter zich onbevoegd omdat de zaak bij de burgerlijke rechter hoort, dan speelt daarnaast artikel 8:71 Awb, dat voorschrijft dat dit in de uitspraak wordt vermeld.