Dit artikel haalt de scherpe kantjes van de digitale verplichting af. Natuurlijke personen en verenigingen waarvan de statuten niet in een notariële akte staan, hoeven niet langs elektronische weg te procederen. Zij mogen hun beroepschrift en hun overige stukken gewoon op papier bij de bestuursrechter indienen.
De gedachte erachter is dat lang niet iedereen even makkelijk met een digitaal systeem overweg kan, terwijl de toegang tot de rechter voor iedereen open moet blijven. Wie zonder professionele hulp procedeert tegen een boete of een uitkeringsbesluit, moet dat kunnen doen met een brief en een postzegel.
Wie wel en wie niet is vrijgesteld
De vrijstelling geldt voor twee groepen: natuurlijke personen, dus mensen van vlees en bloed, en verenigingen met beperkt formele statuten. Dat laatste zijn de informele clubs: een buurtvereniging, een actiegroep of een sportclub die nooit langs de notaris is geweest. Rechtspersonen die dat wel deden, en ook bestuursorganen zelf, vallen buiten de uitzondering en zijn dus gebonden aan de digitale route.
Op de vrijstelling zit één belangrijke uitzondering. Laat de vrijgestelde partij zich vertegenwoordigen door een derde die beroepsmatig rechtsbijstand verleent, dan geldt de plicht tot digitaal procederen alsnog. De wetgever gaat er dus van uit dat een advocaat of een andere professionele gemachtigde prima met het systeem kan werken. Let op het woord beroepsmatig: een buurman of een familielid die u helpt, is dat niet, ook al doet hij het net zo goed.
Een buurtvereniging zonder notariële statuten stelt beroep in tegen een omgevingsvergunning voor een grote loods. De voorzitter stuurt het beroepschrift per post en dat mag. Halverwege de procedure schakelt de vereniging een advocaat in. Vanaf dat moment loopt de zaak via het digitale systeem, want de vertegenwoordiging door een professionele rechtsbijstandverlener laat de vrijstelling vervallen. Voor de vereniging verandert er weinig, want haar advocaat regelt dat.
Meer uitzonderingen bij algemene maatregel van bestuur
Het tweede lid geeft de regering ruimte om verdere uitzonderingen te maken op de verplichte digitale stukkenwisseling van artikel 8:36a Awb. Dat maakt het mogelijk om, zonder wetswijziging, groepen of zaakstypen te ontzien waarvoor de digitale weg in de praktijk niet werkbaar blijkt. Wie wil weten of zo'n uitzondering voor zijn zaak geldt, moet die lagere regelgeving raadplegen; in de Awb zelf staat het niet.
Hoe het papieren spoor werkt
Het derde lid regelt de praktische afhandeling. Wie niet verplicht is digitaal te procederen en dat ook niet doet, dient zijn stukken op papier in. De griffier stelt de stukken en mededelingen vervolgens op papier aan deze partij ter beschikking, of langs elektronische weg als de partij dat liever heeft. Er ontstaat dus een keuzemogelijkheid: niet verplicht digitaal, maar wel digitaal als u dat prettiger vindt.
Even belangrijk is de tweede helft van dat lid: de griffier stelt de door de papieren partij ingediende stukken ter beschikking van de overige partijen. De rechtbank vormt zo de brug tussen de papieren en de digitale wereld; u hoeft uw stukken dus niet zelf aan het bestuursorgaan te sturen. Artikel 8:36g Awb sluit hierop aan: de griffier verzendt zijn berichten elektronisch, behalve aan de partij die post op papier wil ontvangen. En op grond van artikel 8:37 Awb gaan oproepingen en uitnodigingen voor de zitting naar zo'n partij bij aangetekende brief.
In de praktijk
- Procedeert u zelf: zeg het uitdrukkelijk als u post op papier wilt blijven ontvangen. Doet u dat niet, dan kan de rechtbank aannemen dat elektronisch verkeer voor u geen bezwaar is.
- Voor eenmanszaken en zzp'ers: u bent een natuurlijke persoon, dus de vrijstelling geldt ook voor u. Voor een besloten vennootschap of een stichting ligt dat anders.
- Voor verenigingen: zoek uit of uw statuten ooit bij de notaris zijn vastgelegd. Dat ene feit bepaalt aan welke kant van de streep u staat.
- Voor gemachtigden: treedt u beroepsmatig op, ga er dan van uit dat u digitaal moet indienen, ook als uw cliënt zelf vrijgesteld zou zijn.
