Artikel 8:106 Awb: Opschorting van de werking van de uitspraak

Dit artikel gaat over de vraag of een uitspraak van de rechtbank meteen effect heeft. De hoofdregel in het bestuursrecht is dat hoger beroep de werking van een uitspraak niet tegenhoudt: wat de rechtbank beslist, geldt, ook al is de zaak nog niet definitief. Voor twee categorieën zaken maakt dit artikel daarop een uitzondering. Daar wordt de werking van de uitspraak automatisch opgeschort totdat de termijn voor hoger beroep is verstreken of, als hoger beroep is ingesteld, tot daarop is beslist.

De reden voor die uitzondering is dat sommige uitspraken gevolgen hebben die zich moeilijk laten terugdraaien. Als een besluit wordt vernietigd en het bestuursorgaan zet meteen de uitvoering in gang, terwijl de hogerberoepsrechter later oordeelt dat de rechtbank het mis had, dan is er intussen een situatie ontstaan die niemand meer kan herstellen. Opschorting neemt die druk weg en zorgt dat pas wordt gehandeld als de rechterlijke beoordeling rond is.

Wanneer de opschorting geldt

• Bepaalde aangewezen besluiten. Het gaat om uitspraken over een categorie besluiten die artikel 9 van de Bevoegdheidsregeling bestuursrechtspraak apart benoemt. Dat zijn grotendeels zaken over sociale zekerheid, waarin het hoger beroep bij de Centrale Raad van Beroep loopt. De wetgever heeft daar zaken ondergebracht waarin een onmiddellijk werkende uitspraak te ingrijpend zou zijn.
• Zaken waarin het hoger beroep bij een gerechtshof loopt. Dat zijn vooral belastingzaken. Voor die zaken sluit de wet aan bij de systematiek van het belastingprocesrecht, waarin een uitspraak in eerste aanleg pas werkt als de rechtsgang is afgerond.

De opschorting werkt van rechtswege. Niemand hoeft er om te vragen en de rechtbank hoeft het niet uit te spreken. Zodra de hogerberoepstermijn ongebruikt verstrijkt, of de hogerberoepsrechter uitspraak heeft gedaan, vervalt de opschorting en krijgt de uitspraak alsnog haar volle werking.

De uitzondering voor te laat beslissen

Het tweede lid haalt één zaakstype uit de regeling: het beroep tegen het niet tijdig nemen van een besluit. Dat is logisch. Wie naar de rechter stapt omdat het bestuursorgaan al maanden stilzit, is niet geholpen met een uitspraak die vervolgens weken of maanden in de wacht staat. De veroordeling om alsnog te beslissen werkt daarom direct, ook als er nog hoger beroep tegen mogelijk is.

Een voorbeeld

Een ondernemer vraagt een vergunning aan en hoort na afloop van de beslistermijn niets. Hij stelt beroep in omdat niet tijdig is beslist, en de rechtbank bepaalt dat het bestuursorgaan alsnog moet beslissen, met een dwangsom voor elke dag dat het later wordt. Stelt het bestuursorgaan hoger beroep in, dan schort dat de werking van die uitspraak niet op: de opdracht om te beslissen en de dwangsom blijven gewoon gelden. Gaat het daarentegen om een uitspraak over een belastingaanslag, waartegen hoger beroep bij het gerechtshof openstaat, dan werkt die uitspraak pas als de hogerberoepstermijn ongebruikt is verstreken of het hof heeft beslist.

In de praktijk

• Voor het bestuursorgaan: ga niet automatisch uit van opschorting. In verreweg de meeste zaken moet je een uitspraak uitvoeren zodra die er ligt, ook als je hoger beroep overweegt. Wil je dat de uitspraak toch niet werkt, dan is een verzoek om een voorlopige voorziening bij de hogerberoepsrechter de aangewezen route.
• Voor de burger: een gewonnen zaak betekent meestal dat het bestuursorgaan meteen aan zet is. Blijft het orgaan wachten met een beroep op hoger beroep, vraag dan concreet op welke wettelijke grond die vertraging berust.
• Let op de duur. Waar de opschorting wel geldt, kan die lang doorlopen: tot en met de beslissing in hoger beroep. Wie in de tussentijd niet kan wachten, moet een voorlopige voorziening vragen in plaats van af te wachten.