Artikel 4:100 Awb: Rente als de overheid te laat beslist over haar eigen betaling

Moet een bestuursorgaan u geld betalen, dan begint dat meestal met een beschikking waarin het bedrag wordt vastgesteld. Neemt het die beschikking te laat, dan mag het daar geen voordeel van hebben. De wettelijke rente loopt dan vanaf het tijdstip waarop het bestuursorgaan in verzuim zou zijn geweest als het op de laatste dag van de beslistermijn had beslist.

Zonder deze regel zou traagheid lonen. Wie pas na een jaar een beschikking geeft, is pas na dat jaar aan een betalingstermijn toe en zou dus pas daarna in verzuim raken. Het artikel verlegt het startpunt van de rente naar een gedacht moment: de dag waarop de rente was gaan lopen bij een beslissing precies op tijd.

Hoe u het startpunt uitrekent

De berekening bestaat uit twee stappen. Eerst zoekt u de laatste dag van de termijn waarbinnen de beschikking gegeven had moeten worden. Artikel 4:13 Awb geeft daarvoor het kader: een beschikking op aanvraag wordt gegeven binnen de bij wettelijk voorschrift bepaalde termijn en, als die ontbreekt, binnen een redelijke termijn van ten hoogste acht weken. Vervolgens telt u daar de betalingstermijn bij op die op die fictieve beschikking van toepassing zou zijn geweest — meestal de zes weken van artikel 4:87 Awb. Vanaf de dag daarna loopt de rente.

Het gaat dus niet om rente vanaf de dag dat de aanvraag werd ingediend, en ook niet om rente vanaf de dag dat de beslistermijn verstreek. Er zit altijd nog een betalingstermijn tussen; het bestuursorgaan krijgt in de fictie dezelfde ruimte om te betalen als het in werkelijkheid gehad zou hebben.

Voorbeeld. Iemand vraagt een tegemoetkoming aan bij een uitvoeringsorganisatie. Er geldt geen bijzondere beslistermijn, dus had de beschikking binnen acht weken gegeven moeten worden. In werkelijkheid komt de toekenning pas zeven maanden later, en het bedrag wordt kort daarna overgemaakt. De rente wordt niet berekend vanaf de daadwerkelijke uitbetaling, maar vanaf het moment dat acht weken plus zes weken na de aanvraag lag. Over die hele periode van vertraging is de organisatie wettelijke rente verschuldigd.

Wat het artikel niet regelt

Deze bepaling gaat alleen over geld: zij compenseert het gemis van een bedrag dat u eerder had moeten hebben. Voor het te laat beslissen als zodanig kent de wet een eigen sanctie in de vorm van de dwangsom van artikel 4:17 Awb, waarvoor u het bestuursorgaan wel eerst in gebreke moet stellen. Die twee sluiten elkaar niet uit.

Het artikel geldt bovendien alleen voor een beschikking tot betaling van een geldsom die het bestuursorgaan zelf verschuldigd is. Beslist het te laat over een boete of een terugvordering die u aan de overheid moet betalen, dan speelt het niet: dan gaat het om uw schuld en begint de rente pas te lopen als u zelf in verzuim raakt.

Het rentebedrag is ook hier een besluit

Ook de rente die het bestuursorgaan zelf verschuldigd is, moet op grond van artikel 4:99 Awb bij beschikking worden vastgesteld. Vindt u dat er van een verkeerd startpunt is uitgegaan of dat de rente helemaal is vergeten, dan kunt u daar bezwaar tegen maken. Houd daarbij ook de drempel van artikel 4:98 Awb in het oog: is het bestuursorgaan de schuldenaar, dan blijft rente onder € 10 achterwege.

In de praktijk

Voor de burger of ondernemer: houd de datum van uw aanvraag en de geldende beslistermijn vast in uw dossier. Vraag bij een late uitbetaling uitdrukkelijk om vaststelling van de wettelijke rente; die wordt lang niet altijd uit zichzelf toegekend. Reken zelf na vanaf welk moment de rente had moeten lopen.

Voor het bestuursorgaan: maak van de rentebeoordeling een vast onderdeel van het proces zodra een beslistermijn is overschreden, in plaats van te wachten tot iemand erom vraagt. Leg vast welke beslistermijn gold en waarom; die datum bepaalt het hele startpunt van de berekening en is achteraf moeilijk te reconstrueren.