Artikel 4:57 Awb: Terugvordering van te veel betaalde subsidie

Dit is het artikel dat in beeld komt als u een brief krijgt met het verzoek subsidie terug te betalen. Het geeft het bestuursorgaan drie instrumenten: terugvorderen, verrekenen en invorderen bij dwangbevel. Daarnaast bevat het een harde grens in de tijd. Belangrijk is wat er niét in staat: dit artikel schept zelf geen reden om geld terug te halen. Het werkt alleen als er onverschuldigd is betaald, en dat is pas zo als de grondslag onder de betaling is weggevallen.

Die grondslag verdwijnt bijvoorbeeld doordat de subsidieverlening is ingetrokken of verlaagd op grond van artikel 4:48 Awb, doordat de vaststelling is aangetast op grond van artikel 4:49 Awb, of doordat de subsidie uiteindelijk lager is vastgesteld dan het bedrag dat al aan voorschotten was uitbetaald. Wie een terugvorderingsbesluit krijgt, doet er dus goed aan eerst te kijken welk besluit daaraan ten grondslag ligt. Dat moet een uitdrukkelijk besluit zijn, al mag het in dezelfde beschikking staan als de terugvordering zelf. Onherroepelijk hoeft het niet te zijn: ook zolang er nog bezwaar of beroep tegen loopt, kan het bestuursorgaan terugvorderen. Ontbreekt zo'n besluit helemaal, dan mist de terugvordering haar basis.

Terugvorderen is een bevoegdheid, geen plicht

De wet zegt dat het bestuursorgaan kan terugvorderen. Er is dus ruimte om af te wegen, en die afweging moet zichtbaar zijn in het besluit. Meespelen kan bijvoorbeeld dat het bestuursorgaan zelf een fout maakte, dat de ontvanger het geld te goeder trouw en onherroepelijk aan het gesubsidieerde doel heeft besteed, of dat volledige terugbetaling in één keer een kleine organisatie zou omvergooien terwijl een betalingsregeling ook volstaat. Een terugvorderingsbesluit is een besluit: er staat bezwaar en daarna beroep tegen open.

Verrekenen met een andere subsidie

Het derde lid maakt verrekening mogelijk, maar in een smalle vorm. Het bestuursorgaan mag het terug te vorderen bedrag inhouden op een subsidie aan dezelfde ontvanger, voor dezelfde activiteiten, over een ander tijdvak. Alle drie de voorwaarden gelden tegelijk. Een gemeente mag een oude vordering wegens een cursusproject dus niet verrekenen met een subsidie die dezelfde stichting krijgt voor een heel andere activiteit, en ook niet met een subsidie aan een gelieerde organisatie. Deze beperking is er niet voor niets: verrekening onttrekt geld aan de nieuwe activiteit, en de wet staat dat alleen toe als het feitelijk om dezelfde doorlopende geldstroom gaat.

Het dwangbevel

Betaalt de ontvanger niet, dan hoeft het bestuursorgaan niet naar de civiele rechter. Het tweede lid geeft de bevoegdheid tot invordering bij dwangbevel: een schriftelijk bevel dat een executoriale titel oplevert, waarmee een deurwaarder beslag kan leggen. De procedure daarvoor staat in titel 4.4 van deze wet, over bestuursrechtelijke geldschulden; daar staan ook de regels over aanmaning, uitstel van betaling en verzet tegen de tenuitvoerlegging. Een dwangbevel volgt dus nooit meteen op het terugvorderingsbesluit: eerst moet de betalingstermijn zijn verstreken en moet er zijn aangemaand.

De grens van vijf jaar

Het vierde lid maakt aan alles een eind. Vijf jaar na de dag waarop de subsidie is vastgesteld, kan er niet meer worden teruggevorderd. Gaat het om het schenden van een verplichting die na de vaststelling gold, het geval van artikel 4:49 Awb, eerste lid, onderdeel c, dan telt de dag waarop dat gebeurde. Die termijn geldt ook voor voorschotten. Omdat artikel 4:49 Awb dezelfde vijf jaar hanteert voor het intrekken van de vaststelling, sluiten beide grenzen op elkaar aan: wat niet meer kan worden ingetrokken, kan ook niet meer worden teruggehaald.

Een festival dat kleiner uitpakt

Een stichting krijgt 90.000 euro verleend voor een festival en ontvangt 70.000 euro aan voorschotten. Het festival gaat maar half door en de gemeente stelt de subsidie uiteindelijk vast op 45.000 euro. Daarmee is 25.000 euro onverschuldigd betaald. De gemeente vordert dat terug, maar verrekent op verzoek van de stichting 10.000 euro met de subsidie voor het festival van het jaar daarop en spreekt voor de rest een betalingsregeling af. Weigert de stichting alsnog te betalen, dan kan de gemeente een dwangbevel uitvaardigen.

In de praktijk

• Voor de ontvanger: controleer eerst of er een geldig intrekkings- of vaststellingsbesluit onder de terugvordering ligt en of de vijf jaar niet zijn verstreken. Vraag zo nodig om een betalingsregeling en onderbouw waarom terugbetaling ineens onevenredig is. Maak binnen de bezwaartermijn bezwaar, ook als u over de hoogte nog in gesprek bent.
• Voor het bestuursorgaan: benoem in het besluit hoeveel er is betaald, hoeveel er verschuldigd was en waarom het verschil onverschuldigd is. Motiveer de afweging om terug te vorderen en beperk verrekening tot dezelfde ontvanger, dezelfde activiteiten en een ander tijdvak.