Artikel 10:33 Awb: Wanneer geldt de vernietigingsregeling?

Dit artikel bakent af waarop de regels over vernietiging van toepassing zijn. Het gaat om de situatie waarin het ene bestuursorgaan de bevoegdheid heeft om een besluit van een ander bestuursorgaan ongedaan te maken, zonder dat daaraan een beroepsprocedure van een belanghebbende ten grondslag ligt. Die vorm van ingrijpen heet vernietiging en is een instrument van toezicht op andere overheden, niet van rechtsbescherming voor burgers.

Vernietiging is toezicht, geen rechtsbescherming

Bij bezwaar en beroep komt de procedure op gang doordat iemand die het besluit raakt in actie komt. Bij vernietiging is dat anders: het toezichthoudende orgaan grijpt uit eigen beweging in omdat het besluit naar zijn oordeel niet door de beugel kan. De aanleiding kan een signaal van buiten zijn, maar de bevoegdheid is niet van dat signaal afhankelijk en de indiener van dat signaal is geen partij in een procedure.

Dat verklaart ook de strenge randvoorwaarden die de volgende artikelen stellen. Vernietiging doorkruist de zelfstandigheid van een andere overheid en soms ook de verwachtingen van burgers die op het vernietigde besluit hebben vertrouwd. Zulke macht wordt daarom kort gehouden.

Waarom "buiten administratief beroep"

Administratief beroep is het rechtsmiddel waarbij een belanghebbende tegen een besluit opkomt bij een ander bestuursorgaan dan het orgaan dat besliste; artikel 1:5 Awb omschrijft die figuur. Daar kan het hogere orgaan het besluit ook van tafel halen, maar dan als beslissing op een ingesteld rechtsmiddel, met de bijbehorende regels over horen, termijnen en heroverweging.

De woorden "buiten administratief beroep" houden die twee sporen uit elkaar. Beslist het orgaan op een beroep van een belanghebbende, dan gelden de regels over beroepsprocedures. Grijpt het uit eigen beweging in als toezichthouder, dan geldt deze afdeling.

Waar u dit tegenkomt

De Awb regelt zelf niet wie mag vernietigen; dat volgt uit andere wetgeving. Het klassieke voorbeeld is het toezicht op gemeenten en provincies: de Gemeentewet en de Provinciewet maken het mogelijk dat besluiten van gemeente- en provinciebesturen bij koninklijk besluit worden vernietigd. Ook in andere wetten komen vernietigingsbevoegdheden voor. Steeds als zo'n bevoegdheid wordt gebruikt, gelden de artikelen 10:34 tot en met 10:42 Awb als algemeen kader.

Een voorbeeld. Een gemeenteraad stelt een verordening vast waarin een bepaling staat die botst met hogere regelgeving. Geen enkele burger maakt daar bezwaar tegen, en tegen algemeen verbindende voorschriften staat die weg ook niet open. Zonder vernietigingsbevoegdheid zou die bepaling gewoon blijven staan. Via het toezichtsspoor kan zij alsnog uit de rechtsorde worden gehaald.

In de praktijk

• Voor het toezichthoudende orgaan. Stel eerst vast of u optreedt als beroepsinstantie of als toezichthouder. Dat bepaalt welke procedureregels u moet volgen en welke gronden u mag gebruiken.
• Voor het orgaan dat het besluit nam. Vernietiging komt zelden onaangekondigd; het loont om vroeg in gesprek te gaan over het gestelde gebrek, zodat u het zelf kunt herstellen.
• Voor de burger. U kunt vernietiging niet afdwingen als was het een rechtsmiddel. Wilt u van een besluit af dat u raakt, dan blijft bezwaar of beroep de aangewezen weg; een tip aan de toezichthouder is hooguit een aanvulling en stuit bovendien op de blokkades van artikel 10:38 Awb.

De volgende artikelen vullen dit kader in: waar de bevoegdheid vandaan moet komen, op welke gronden mag worden vernietigd en in welke gevallen vernietiging juist is uitgesloten.