Artikel 4:117 Awb: Eerst aanmanen, dan pas een dwangbevel

Een bestuursorgaan mag niet zomaar naar het zwaarste middel grijpen. Dit artikel bepaalt dat een dwangbevel pas mag worden uitgevaardigd wanneer binnen de aanmaningstermijn van artikel 4:112 Awb niet volledig is betaald. De aanmaning is dus geen vrijblijvende beleefdheid, maar een voorwaarde vooraf.

Daarmee wordt de volgorde van invordering vastgelegd: eerst een betaaltermijn, dan verzuim, dan een aanmaning met twee weken respijt, en pas daarna dwang. Iedere stap geeft de schuldenaar een nieuwe kans, en pas als hij die kansen alle laat lopen komt de executie in beeld.

"Niet volledig" betaald

Op één woord komt het hier aan: volledig. Wie binnen de aanmaningstermijn maar een deel van het bedrag overmaakt, heeft niet aan de aanmaning voldaan. Het bestuursorgaan mag dan een dwangbevel uitvaardigen voor wat er nog openstaat. Een deelbetaling koopt dus geen uitstel; ze verkleint alleen het bedrag.

Andersom geldt: is er binnen de termijn volledig betaald, dan valt de grond onder het dwangbevel weg. Let er wel op wanneer een betaling meetelt. Op grond van artikel 4:89 Awb, derde lid, is er pas betaald op het moment dat de rekening van de schuldeiser wordt gecrediteerd. Wie op de laatste dag van de aanmaningstermijn overmaakt en het geld pas een paar dagen later laat bijschrijven, heeft dus niet binnen de termijn betaald. Zorg daarom dat het bedrag ruim vóór het einde van de termijn is overgemaakt.

De uitzondering in het tweede lid

Het tweede lid laat een afwijking toe, maar houdt die kort. Alleen bij wet kan worden bepaald dat een dwangbevel zo nodig zonder aanmaning wordt uitgevaardigd, of dat het al kan worden uitgevaardigd of ten uitvoer gelegd voordat een betalings- of aanmaningstermijn is afgelopen. Zo'n regeling is bedoeld voor gevallen waarin wachten het verhaal illusoir maakt, bijvoorbeeld als het gevaar bestaat dat de schuldenaar zijn vermogen wegsluist.

Let op de formulering: het moet bij de wet gebeuren, net als bij de bevoegdheid uit artikel 4:115 Awb. Een bestuursorgaan kan zichzelf deze snelle route niet toebedelen in eigen beleid, en ook niet met een beroep op spoed of praktische bezwaren.

Een voorbeeld

Een bedrijf moet een bestuurlijke boete van € 6.000 betalen. Het laat de betaaltermijn verstrijken en krijgt een aanmaning met een termijn van twee weken. Op de laatste dag maakt het € 4.000 over. Omdat er niet volledig is betaald, mag het bestuursorgaan een dwangbevel uitvaardigen voor de resterende € 2.000, vermeerderd met de aanmaningsvergoeding, de rente en de kosten van het dwangbevel die artikel 4:119 Awb daarbij toestaat. Had het bedrijf het volledige bedrag overgemaakt, dan was een dwangbevel niet mogelijk geweest.

In de praktijk

• Voor de schuldenaar: betaal binnen de aanmaningstermijn het hele bedrag dat in de aanmaning staat, inclusief de vergoeding. Een restant van enkele euro's houdt de deur naar een dwangbevel open.
• Voor de schuldenaar: lukt volledige betaling niet, vraag dan vóór het einde van de termijn om een regeling in plaats van alvast een deel over te maken.
• Voor het bestuursorgaan: stel vast dat de aanmaningstermijn echt is verstreken voordat het dwangbevel uitgaat. Een dwangbevel dat een dag te vroeg komt, mist zijn wettelijke voorwaarde.
• Voor het bestuursorgaan: beroep je alleen op de versnelde route van het tweede lid als een wet die uitdrukkelijk biedt, en leg vast waarom die situatie zich hier voordoet.