Artikel 3:40 Awb: Geen inwerkingtreding zonder bekendmaking

Een beslissing van de overheid gaat pas gelden op het moment dat zij naar buiten is gebracht. Zolang een vergunning, een boete of de intrekking van een uitkering alleen in het dossier van de gemeente zit, is er juridisch nog niets veranderd. Dit artikel legt die volgorde vast in een enkele zin: eerst bekendmaken, dan pas rechtsgevolg.

De gedachte erachter is eenvoudig. Niemand kan zich houden aan een verplichting die hij niet kent, en niemand kan opkomen tegen een beslissing waarvan hij niet weet dat die genomen is. Door de werking van een besluit te koppelen aan het moment waarop het de buitenwereld bereikt, voorkomt de wet dat een bestuursorgaan zich beroept op papier dat alleen het zelf in handen heeft.

Vaststellen en bekendmaken zijn twee momenten

Een besluit ontstaat zodra het bevoegde orgaan het neemt: het college tekent, de raad stemt, de gemandateerde ambtenaar zet zijn handtekening. Op dat moment bestaat het besluit wel, maar het werkt nog niet. Pas de bekendmaking maakt er een beslissing van waaraan rechten en plichten kunnen worden ontleend. Tussen die twee momenten kunnen dagen of weken liggen, en dat verschil is meer dan een formaliteit: zolang er niet is bekendgemaakt, kan het bestuursorgaan nog vrij op zijn keuze terugkomen.

Hoe je bekendmaakt, staat verderop

Deze bepaling zegt alleen dat bekendmaking nodig is, niet hoe die moet gebeuren. Dat hangt af van het soort besluit. Artikel 3:41 Awb gaat over besluiten die aan een of meer belanghebbenden zijn gericht: die worden toegezonden of uitgereikt. Artikel 3:42 Awb gaat over besluiten zonder geadresseerde; die worden gepubliceerd. Alleen bekendmaking langs de voorgeschreven weg telt mee. Dat iemand langs een andere weg van het besluit hoort, bijvoorbeeld uit een krantenbericht of via de buren, maakt dat niet anders.

Een voorbeeld. Een gemeente besluit op dinsdag om de exploitatievergunning van een café in te trekken. De brief gaat pas de vrijdag daarna op de post. Komt een toezichthouder op woensdag langs en treedt hij op omdat de vergunning zou zijn ingetrokken, dan gaat dat mis: op dat moment werkte de intrekking nog niet en gold de vergunning gewoon nog, ook al lag het ondertekende stuk al klaar.

Een besluit dat niet is bekendgemaakt

Ontbreekt de bekendmaking, dan is het besluit niet nietig of ongeldig. Het is alleen nog niet in werking getreden. Het bestuursorgaan kan dat herstellen door alsnog op de juiste manier bekend te maken; het besluit treedt dan in werking met die bekendmaking. Dat werkt door in de rechtsbescherming: artikel 6:8 Awb koppelt het begin van de bezwaar- of beroepstermijn aan de dag na de bekendmaking. Is er niet of niet op de voorgeschreven wijze bekendgemaakt, dan is die termijn dus ook niet gaan lopen. Op de hoofdregel van dit artikel bestaat wel een uitzondering: is een beschikking van rechtswege gegeven doordat het orgaan niet tijdig besliste, dan treedt zij op grond van artikel 4:20b Awb in werking op de derde dag na afloop van de beslistermijn. Uitstel van de bekendmaking houdt die werking dan niet tegen.

Wat dit artikel niet verbiedt, is dat een besluit gevolgen heeft voor een periode die al voorbij is. Een subsidie kan worden ingetrokken met ingang van een eerdere datum. Het verbod ziet op iets anders: het besluit mag niet als juridisch instrument gaan werken voordat de betrokkene ervan kon weten.

In de praktijk

• Voor burgers en ondernemers: bewaar de envelop of de digitale ontvangstbevestiging. De datum van bekendmaking bepaalt vanaf wanneer het besluit geldt en wanneer uw termijn om bezwaar te maken begint.
• Hoort u er pas laat van: bent u zelf geadresseerde, ga dan na of het besluit aan u is toegezonden of uitgereikt. Blijkt van bekendmaking niets, dan is de bezwaartermijn niet gaan lopen en is een laat bezwaarschrift niet zonder meer te laat. Bent u een derde, zoals een buurman, dan telt de bekendmaking aan de geadresseerde en kan de termijn al lopen voordat u van het besluit weet; artikel 6:11 Awb kan dan uitkomst bieden als u de late indiening niet valt te verwijten.

- Voor bestuursorganen: leg de verzenddatum vast en verzend zo snel mogelijk na de ondertekening. Handhaven of invorderen op basis van een besluit dat nog niet is bekendgemaakt, houdt geen stand.

Samenhang binnen afdeling 3.6

Bekendmaking is niet hetzelfde als mededeling. De bekendmaking laat het besluit werken; de mededeling uit artikel 3:43 Awb informeert daarnaast anderen die bij de voorbereiding betrokken waren. Bij beide momenten geldt bovendien artikel 3:45 Awb: er moet worden vermeld dat en hoe bezwaar of beroep openstaat.