Artikel 4:24 Awb: De vijfjaarlijkse evaluatie van subsidies

Berust een subsidie op een wettelijk voorschrift, dan moet er ten minste eens in de vijf jaren een verslag verschijnen over de doeltreffendheid en de effecten van die subsidie in de praktijk. De vraag is niet of het geld administratief goed is besteed, maar of de regeling doet waarvoor zij bedoeld is. Zijn er dankzij de subsidie meer daken geïsoleerd, meer leerlingen aan een stage geholpen, meer voorstellingen buiten de Randstad gespeeld?

Subsidie is een beleidsinstrument, en instrumenten slijten. Doelgroepen veranderen, markten veranderen, en soms doen mensen precies hetzelfde als zij zonder subsidie ook hadden gedaan. De evaluatieplicht dwingt het bestuur om die vraag periodiek hardop te stellen, in plaats van een regeling stilzwijgend door te laten lopen omdat zij er nu eenmaal is.

Wat het verslag moet behandelen

• Doeltreffendheid — is het doel van de regeling bereikt, en welk aandeel heeft de subsidie daarin gehad? Dat vraagt om een vergelijking met de situatie zonder subsidie.
• Effecten in de praktijk — ruimer dan het doel alleen. Ook neveneffecten horen erbij: aanvragers die het geld meenemen voor iets wat zij toch al deden, of partijen die door de regeling juist buiten de boot vallen.

- Ten minste eens per vijf jaar — dit is een ondergrens. Bij een omstreden of kostbare regeling kan vaker evalueren voor de hand liggen, en een aflopende regeling wordt bij voorkeur geëvalueerd vóór het besluit over verlenging valt.

De uitzondering

De verplichting geldt tenzij bij wettelijk voorschrift anders is bepaald. De bijzondere wetgever kan dus afwijken, bijvoorbeeld door een eigen evaluatieritme of een eigen evaluatiebepaling vast te leggen, of door voor een kleine regeling van evaluatie af te zien. Die afwijking moet wel in een voorschrift staan; de enkele constatering dat evalueren veel werk is, volstaat niet.

Een voorbeeld

Een provincie subsidieert al jaren de aanschaf van elektrische bestelbussen door kleine bedrijven. Het evaluatieverslag laat zien dat het aantal bestelbussen inderdaad is gestegen, maar ook dat de meeste aanvragers de bus toch al hadden besteld voordat zij van de regeling hoorden. Dat is precies de informatie waarvoor dit artikel is geschreven: de regeling werkt op papier, maar voegt in de praktijk weinig toe. Provinciale staten kunnen dan besluiten de regeling te beëindigen, het bedrag te verlagen of de voorwaarden zo aan te scherpen dat alleen nog aanvragers vóór de bestelling in aanmerking komen.

Wat u er als aanvrager aan hebt

Het verslag is een beleidsdocument, geen besluit: u kunt er geen bezwaar tegen maken en er rechtstreeks geen aanspraak aan ontlenen. Toch is het bruikbaar. Het bevat vaak cijfers over toegekende en afgewezen aanvragen, over de bereikte doelgroep en over de knelpunten in de uitvoering. Voor een branchevereniging of een belangenorganisatie is dat het natuurlijke aanknopingspunt om bij de gemeenteraad of provinciale staten aan te dringen op ruimere criteria of een hoger budget.

In de praktijk

• Voor het bestuursorgaan — regel de dataverzameling bij het ontwerp van de regeling, niet vier jaar later. Vraag in de aanvraag en de verantwoording alvast uit wat u straks nodig hebt om de doeltreffendheid te kunnen meten.
• Voor de aanvrager — komt uw regeling na een evaluatie ter discussie te staan, reageer dan tijdens de politieke behandeling. Wordt een regeling daarna daadwerkelijk versoberd of beëindigd, dan verschuift de discussie naar de vraag of het bestuursorgaan bestaande subsidierelaties met voldoende overgangstijd afbouwt.
• Voor beide — de evaluatieplicht geldt alleen voor subsidies die op een wettelijk voorschrift berusten. Voor de incidentele subsidies van artikel 4:23 Awb geldt in plaats daarvan het jaarlijkse verslag uit dat artikel.